# Dr. Harshal Nemade

> Vedacare Ayurved


## Posts

- [सुवर्णप्राशन संस्कार: बालकांसाठी प्राचीन आयुर्वेदिक इम्युनिटी बूस्टर](https://harshalnemade.com/suvarnaprashan-sanskar-in-marathi/): आजकाल घरात बाळ जन्माला आल्यावर, बालरोगतज्ज्ञ बाळाच्या रोगप्रतिकारक शक्तीच्या विकासासाठी विविध लसीकरणाचे वेळापत्रक देतात. लसीकरणामुळे शरीराची आजारांशी लढण्याची नैसर्गिक क्षमता वाढते. लसीकरणाची ही आधुनिक संकल्पना सर्वांना परिचयीची असली तरी, हजारो वर्षांपासून आपल्या भारतीय परंपरेत यासारखाच एक प्रभावी उपाय अस्तित्वात आहे: सुवर्णप्राशन संस्कार. आधुनिक विज्ञानाने वेगवेगळ्या आजारांवरील लसींचा शोध घेण्यापूर्वीच, आपल्या प्राचीन आयुर्वेदिक आचार्यांनी रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यासाठी एका नैसर्गिक आणि अत्यंत प्रभावी घटकाचा शोध लावला होता: ‘सुवर्ण’ (सोने). ‘सुवर्ण’ म्हणजे सोने आणि ‘प्राशन’ म्हणजे चाटणे. हा संस्कार बालकांच्या शारीरिक आणि मानसिक आरोग्याचे रक्षण करण्यासाठी आयुर्वेदाने दिलेली एक अनमोल देणगी आहे. सुवर्णप्राशन म्हणजे काय? (थोडक्यात माहिती) सुवर्णप्राशन (किंवा स्वर्णप्राशन) हा जन्मापासून ते १६ […]
- [पित्ताशयातील खडे (Gallstones / Pittashmari) साठी आयुर्वेदिक उपचार](https://harshalnemade.com/pittashayatil-khade-ayurvedic-treatment-pune/): लेखक: Dr. Harshal Nemade, BAMS, MD,ADYA 18+ वर्षांचा अनुभव पित्ताशयातील खडे म्हणजेच Gallstones ही आजच्या काळात अतिशय सामान्य समस्या बनली आहे. चुकीचा आहार, तेलकट पदार्थांचे वाढते सेवन, अनियमित जीवनशैली, मानसिक ताण, स्थूलता आणि पचनशक्ती कमी होणे यामुळे ही समस्या झपाट्याने वाढताना दिसते. अनेक वेळा रुग्णांना अचानक पोटात तीव्र वेदना, मळमळ, उलटी किंवा अन्न पचत नसल्याची समस्या निर्माण होते आणि तपासणीत “गॉलब्लॅडर स्टोन” असल्याचे समोर येते. आधुनिक वैद्यकशास्त्रात बहुतांश वेळा गॉलब्लॅडर काढून टाकण्याची शस्त्रक्रिया सुचवली जाते. परंतु आयुर्वेद या समस्येकडे वेगळ्या दृष्टीने पाहतो. आयुर्वेदानुसार शरीरातील दोषांचे असंतुलन, विशेषतः पित्त आणि कफ वाढणे, तसेच मंद अग्नी व आम निर्मिती यामुळे पित्त घट्ट होऊन […]
- [शीतपित्त, अंगावर पित्त उठणे, खाज – आयुर्वेदिक उपचार पुणे | Vedacare Ayurved](https://harshalnemade.com/shitapitta-urticaria-ayurvedic-treatment-pune/): शीतपित्त (Urticaria/Hives) | अंगावर पित्त उठणे, खाज व आयुर्वेदिक उपचार लेखक: डॉ. हर्षल नेमाडे | स्थळ: वेदाकेअर आयुर्वेद, औंध, पुणे तुम्ही जुनाट पित्ताच्या त्रासाने त्रस्त आहात का, जो नेहमीच्या अँटीहिस्टामाइन औषधांना दाद देत नाही? आयुर्वेदात, पित्ताला शीतपित्त म्हटले जाते — ही एक अशी स्थिती आहे जी वाढलेल्या वात आणि कफ दोषांसोबत पित्ताच्या मिश्रणामुळे उद्भवते. तात्पुरत्या लक्षणांवर नियंत्रण ठेवण्याऐवजी, पुण्यातील आमचे शीतपित्तवरील आयुर्वेदिक उपचार मूळ कारणावर लक्ष केंद्रित करतात; रोगप्रतिकारशक्ती सुधारणे, आहारात सुधारणा करणे आणि पंचकर्माद्वारे शरीरातील खोलवरचे विषहरण करणे, जेणेकरून शीतपित्ताचा पुन्हा पुन्हा होणारा प्रादुर्भाव थांबवता येईल. शीतपित्त म्हणजे काय? आपल्यापैकी काहींना कधी ना कधी अंगावर खाज येऊन ‘शितपित्त’, ‘पित्त उठणे’, […]
- [तांदुळजा (चौलाई): एक पौष्टिक आणि औषधी शाक](https://harshalnemade.com/tandulja-chawlai-a-nutritious-medicinal-green/): तांदुळजा, ज्याला चौलाई (Amaranthus polygamus) असेही म्हणतात, ही भारतात सर्वत्र आढळणारी बारमाही भाजी आहे. ही नैसर्गिकरित्या उगवते आणि बागांमध्येही लागवड केली जाते. स्वादिष्ट आणि पौष्टिक असण्यासोबतच ती औषधी गुणधर्मांनी परिपूर्ण आहे. आयुर्वेदात याला “पथ्यशाक” (हितकारी शाक) मानले जाते. संस्कृतमध्ये याला तण्डुलीय, मेघनाद, काण्डेर, तण्डुलेरक, भण्डीर, तण्डुलीबीज, विषघ्न आणि अल्पमारिष अशी नावे आहेत. याचा एक भेद जलचौलाई (पानीयतण्डुलीय) आहे. भाषांमधील नावे तांदुळजा आणि जलचौलाईचे वर्णन तांदुळजा (Amaranthus spinosus) ही भाजी ६० सेमी उंचीचे झुडूप आहे, ज्याला झाडीदार शाखा आणि ३-५ सेमी लांब, भालाकार पाने असतात. पानांच्या मुळाशी बारीक, तीक्ष्ण काटे असतात. कांडावर बारीक फुलांचे गुच्छ आणि काळी, चमकदार, गोल बीजे असतात. याच्या […]
- [वेग अवरोध: मल वेग रोखण्याचे गंभीर परिणाम – आयुर्वेदिक दृष्टिकोन](https://harshalnemade.com/mal-vega-rokhnyache-parinam-ayurvedik-drushtikon/): प्रमुख मुद्दे: एका रुग्णाची गोष्ट: मल वेग आणि आरोग्याचा प्रवास सचिन, एका रुग्णाने सांगितले, “डॉक्टर, मला पोटात सतत गडबड होते, कधी पोट फुगते, कधी पोटदुखी… पण दररोज वेळ नसल्यामुळे मला वेळेवर शौचाला जाणं जमतच नाही. ऑफिसमध्ये कामं, मिटिंग्ज, म्हणून मी थांबतो. काही विशेष नाही वाटलं आधी, पण आता त्रास वाढलाय.” डॉक्टरांनी विचारले, “हीच तर आहे खरी समस्या! तुम्ही मल वेग रोखता?”सचिनने आश्चर्याने विचारले, “मल वेग? म्हणजे काय?”डॉक्टरांनी स्पष्ट केले, “आयुर्वेदात याला ‘वेग अवरोध’ म्हणतो. मल वेग रोखणं म्हणजे शरीराचा नैसर्गिक सिग्नल दुर्लक्षित करणं. हे फक्त पोटापुरतं नाही, तर संपूर्ण आरोग्यावर परिणाम करतं.”सचिन म्हणाला, “पण हे एवढं गंभीर असेल असं वाटलं नव्हतं…!”डॉक्टरांनी […]
- [नारळाचे झाड - सर्वांसाठी वरदान](https://harshalnemade.com/naral-fayde-hiravya-tapkirya-pani-khobre/): नारळाचे आश्चर्यकारक फायदे: नारळाचे पाणी, खोबरे आणि उपयोग नारळ, ज्याला मराठीत ‘नारळ’ म्हणतात, हे केवळ एक फळ नाही तर भारतीय संस्कृती, आरोग्य आणि खाद्यपदार्थांचा अविभाज्य भाग आहे. हिरव्या नारळाचे ताजे, गोड पाणी असो किंवा तपकिरी नारळाचे पौष्टिक खोबरे, नारळाचे विविध उपयोग आपल्या जीवनाला समृद्ध करतात. उन्हाळ्यात थंडावा देणारे हायड्रेशन पेय, खोबऱ्यापासून बनणारे चविष्ट पदार्थ, आणि औषधी गुणधर्म यामुळे नारळाला ‘कल्पवृक्ष’ असेही संबोधले जाते. नारळाचे झाड आपल्यासाठी इतके परिचित आहे की त्याची वेगळी ओळख करून द्यावी लागेल, असे सहसा वाटत नाही. साधारणपणे १० ते ७० फूट उंच वाढणाऱ्या या झाडाच्या लांबसर खोडावर खाली वाकलेल्या लांबलचक पानांच्या झावळ्या असतात, ज्या चित्रकाराच्या कुंचल्यासारख्या भासत […]
- [कावीळ: कारणे, लक्षणे आणि उपचार](https://harshalnemade.com/%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b5%e0%a5%80%e0%a4%b3-%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%a3%e0%a5%87-%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%a3%e0%a5%87-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%89%e0%a4%aa/): कावीळ, ज्याला आयुर्वेदात “कामला” म्हणतात, हा यकृताशी संबंधित एक गंभीर आजार आहे. यकृताच्या कार्यात बिघाड झाल्यास कावीळ होऊ शकते, ज्यामुळे डोळे, त्वचा आणि नखे पिवळी पडतात. हा रोग संसर्गजन्य असू शकतो आणि योग्य उपचार न केल्यास गंभीर परिणाम होऊ शकतात. कावीळ म्हणजे काय? कावीळ हा यकृताशी संबंधित एक आजार आहे ज्यामध्ये रक्तातील बिलिरुबिनचे प्रमाण वाढते, ज्यामुळे त्वचा, डोळे आणि नखे पिवळे दिसतात. आयुर्वेदानुसार, कावीळ ही रक्तवहस्रोतसातील बिघाडामुळे होते, ज्याचे मूळ स्थान यकृत आणि प्लीहा (स्प्लीन) आहे. पित्त दोषाच्या असंतुलनामुळे हा रोग उद्भवतो, ज्यामुळे पचनशक्ती मंदावते आणि शरीरात पित्ताचे प्रमाण वाढते. आयुर्वेदात यकृताचे महत्त्व “पित्ताचे मुख्य स्थान म्हणजे यकृत”जाठराग्नी पित्ताच्या साहाय्याने अन्न […]
- [फॅटी लिव्हर: आयुर्वेदिक उपचार आणि जीवनशैली बदल](https://harshalnemade.com/fatty-liver-ayurvedic-upachar/): फॅटी लिव्हर: कारण, लक्षणं आणि आयुर्वेदीय उपचार डॉक्टर, मला फॅटी लिव्हर आहे असं निदान झालंय. मला खूप काळजी वाटतेय. काय करू? काळजी करू नका. तुम्ही एकटे नाही आहात. भारतात सुमारे 32% लोकांना फॅटी लिव्हरचा त्रास आहे, म्हणजे 100 पैकी 32 व्यक्तींना ही समस्या आहे. ही आकडेवारी चिंताजनक असली तरी आयुर्वेदामध्ये यावर प्रभावी उपचार उपलब्ध आहेत. आधुनिक औषधांमध्ये यकृताला हानी पोहोचवणारी अनेक औषधे असतात, पण यकृताचे पुनर्जनन करण्याचे पर्याय फारच कमी असतात. आयुर्वेद, मात्र, यकृताच्या आरोग्यासाठी सुरक्षित आणि दीर्घकालीन उपाय देतो. फॅटी लिव्हर म्हणजे काय? फॅटी लिव्हर, वैद्यकीय भाषेत हिपॅटिक स्टीटोसिस, ही अशी अवस्था आहे ज्यामध्ये यकृतात अतिरिक्त चरबी साठते. यकृतात थोडी […]
- [व्हिटॅमिन बी१२ कमी आहे पण लक्षणे नाहीत? खरं काय आहे?](https://harshalnemade.com/vitamin-b12-vdhavane-mahiti-kami-ahe-lakshane/): मुख्य मुद्दे: हा लेख डॉ. हर्षल नेमाडे (BAMS, MD (AM), ADYA) यांनी लिहिला आहे. त्यांना आयुर्वेद क्षेत्रातील १८+ वर्षांचा क्लिनिकल अनुभव असून पचनसंस्था विकार, जीवनशैली विकार, रक्तदोष, त्वचारोग आणि पंचकर्म उपचारांमध्ये विशेष अनुभव आहे. डॉ. नेमाडे हे पुण्यातील Vedacare Ayurved Clinic येथे प्रॅक्टिस करतात. व्हिटॅमिन B12 कमी असणे म्हणजे शरीरात लाल रक्तपेशी, मज्जातंतू आणि ऊर्जा निर्मितीसाठी आवश्यक असलेले जीवनसत्त्व कमी होणे. यामुळे थकवा, हातपाय झोंबणे, चक्कर येणे, स्मरणशक्ती कमी होणे, केस गळणे आणि कमजोरी दिसू शकते. काही लोकांमध्ये B12 कमी असूनही सुरुवातीला कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत. आयुर्वेदानुसार ही स्थिती अग्निमांद्य, धातुक्षय आणि पचनदोषाशी संबंधित असू शकते. योग्य आहार, पचन सुधारणा आणि […]
- [मानदुखी आणि आयुर्वेदिक उपचार](https://harshalnemade.com/mandukhi-neck-pain-upachar-treatment/): वय वर्ष 35 नंतर शरीराच्या होणार्या झीजेमुळे वातप्रकोप होऊन मानदुखीचा आजार हा दिसुन येतो. या बरोबरच अतिस्थुलपणा, अतिव्यायाम, अतिशुक्रक्षय वातुळ पदार्थांचे अतिरिक्त सेवन, चुकीच्या पद्धतीने केलेला व्यायाम, स्रियांच्या बाबतीत मासिक पाळी व गर्भाशयाच्या तक्रारी, पाठीच्या मणक्यात दिलेली इंजेक्शने, मणक्यातील जन्मजात विकृती, चुकीच्या पद्धतीने झोपणे, मुळव्याध, रक्ताल्पता, पांडुरोग, डोक्यावर फार ओझे वाहुन नेणे इ. अनेक कारणांमुळे मानदुखी, खांदेदुखी अशी लक्षणे उत्पन्न होतात. या व्यतिरिक्त संधीवात, आमवात, वातरक्त, तृतीयक आणि चातुर्थिक ज्वर (तापाचे प्रकार) याचा परिपाक म्हणुन सुद्धा लक्षणरुप खांदेदुखी व मानदुखी आढळते. काही वेळा मानेतील जास्तीची बरगडी या आजाराचे कारण असु शकते. डाव्या हातातील, मानेतील,खांदयातील वेदना बर्याचदा दयविकाराची शक्यता दर्शवतात. खुप जळजळीत, […]
- [लठ्ठपणा …….एक गंभीर समस्या](https://harshalnemade.com/latthapana-vajan-kami-karnae/): चंद्र ज्याप्रमाणे कले कलेने वाढतो, त्याप्रमाणे सध्याच्या स्त्री –पुरुष आणि लहान मुलांमुलींचे वजन हे किलो किलोने वाढत आहे. बदललेली जीवनपद्धती,चंगळवाद यांच्या पाठोपाठ वजनाची समस्या कधी आपल्या आयुष्यात दबक्या पावलांनी आली आणि वरकरणी छोटी वाटणाऱ्या या समस्येचा कधी भस्मासूर झाला हे समझलेच नाही. वजन वाढवणाऱ्या कारणांच्या जागरूकतेचा अभाव आणि त्यामुळे झालेले चुकीचे मार्गदर्शन यामुळे वजनाच्या समस्येची पायामुळे आपल्या आयुष्यात समाजात खुप खोलवर रुजली गेली आहेत. उपाशी राहून वजन कमी करण्याचा जो अघोरी प्रकार रुग्णाकडून आणि डॉक्टरांनकडून केला जातो त्यामुळे मोठ्याप्रमाणावर रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होते आणि वजन कमी होणे तर सोडाच पण हाडे मात्र नक्की ठिसूळ होतात. Obesity Weight Loss….. १) पुरुषांमध्ये वजन […]
- [झोपेचे महत्त्व – आयुर्वेदानुसार निद्रा आणि आरोग्यसंपन्न जीवन](https://harshalnemade.com/nidra-mahatva-sleep-importance/): शरीर निरोगी आणि सशक्त बनवण्यासाठी आयुर्वेदात तीन उपस्तंभ सांगितले आहेत. इमारतीच्या उभारणीसाठी ज्याप्रमाणे खांबाचा उपयोग होतो, त्याचप्रमाणे तुमचे आरोग्यही या तीन गोष्टींवर अवलंबून असते. हे तीन उप-स्तंभ खालीलप्रमाणे आहेत. या तिन्ही खांबांच्या सुव्यवस्थित पाठिंब्याच्या बुद्धीने शरीराला ताकद, चांगला रंग आणि शरीराची योग्य वाढ मिळू शकते आणि हे आयुष्यभर चालू राहते, जर व्यक्ती आरोग्यासाठी हानिकारक असलेल्या पथ्यांमध्ये गुंतली नाही. आधाराचे प्रधान कारण असणाऱ्या स्तंभाच्या शेजारील अन्य छोटे स्तंभ,म्हणजे उपस्तंभ. काही कारणाने स्तंभ पडला अगर नसल्यास आधार देण्याचे, पेलून धरण्याचे काम करतील असे स्तंभ म्हणजे उपस्तंभ. म्हणजेच उपस्तंभावर मनुष्याचे आरोग्य आणि पर्यायाने शरीर हे आधारलेले आहे. म्हणून मनुष्याने उपस्तंभ व्यवस्थित राहतील यासाठी प्रयत्नशील […]
- [अम्लपित्त टाळा स्वतःला वाचवा](https://harshalnemade.com/amlapitta-acidity-pitt-hone-ayurvedic-upay-treatment/): घसा व अन्न नळी यांची जळजळ करीत तोंडावाटे आंबट अथवा कडु चवीचे पिवळ्या रंगाचे पित्त पडते. या पित्ताबरोबर न पचलेले अन्नही पडते. पित्ताने होणारे अजीर्ण म्हणजे विदग्धाजीर्ण होय आणि हेच अजीर्ण फारच वाढले म्हणजे अम्लपित्ताचा-अ‍ॅसिडिटी-Acidity विकार होतो. अम्लपित्त कशामुळे होते | Causes of imbalance in the Amlapitta dosha? वर लिहिलेल्या कारणांनी आमाशयात पित्त वाढते त्यावेळी पित्ताचे प्रमाण अधिक झाल्यामुळे अन्न पचत नाही अथवा अर्धवट पचते, त्यामुळे अधिक झालेले पित्त व अर्धवट पचलेले अन्न यामुळे आमाशय बिघडतो. आमाशयाची आतली त्वचा सुजते, तिला चिरा पडतात व काही दिवसांनी आमाशयाच्या आतील त्वचा जाड होते, सुज येते. यामुळे आमाशयातील वायु व कफ हे दोषही बिघडतात […]
- [पित्ताशयाचे खडे (Cholelithiasis) व सूज (Cholecystitis) – आयुर्वेदिक उपचार व पंचकर्म](https://harshalnemade.com/pittashay-khade-cholecystitis-best-ayurved-treatment/): पित्ताशय म्हणजे काय? पित्ताशय हा एक लहान, नाशपातीच्या आकाराचा अवयव आहे जो उजव्या बाजूला पोटात यकृताच्या खाली स्थित आहे. पित्ताशय यकृताद्वारे तयार केलेला पाचक द्रव- पित्त साठवते आणि लहान आतड्यात सोडते. पित्ताशय खडे का होतात? आपल्या शरीरात पित्ताची निर्मिती ही यकृतामध्ये होत असते. यकृताच्या खालच्या बाजूला एक छोटीशी फुग्याच्या आकाराची पिशवी असते त्याला पित्ताशय (गॉल ब्लॅडर) असे म्हणतात, यामध्ये जास्त तयार झालेले पित्त साठवून ठवले जाते आणि प्रत्येक जेवणाच्या वेळी अन्न पचनासाठी ते पित्तनलिकेवाटे लहान आतडय़ात सोडले जाते. आहारात स्निग्ध पदार्थाचे प्रमाण जास्त झालं किंवा तंतुमय पदार्थाचं प्रमाण कमी झालं तर पित्तरसाची घनता वाढते व पित्ताशयाचे आकारमान वाढून तेथे दूषित झालेल्या […]
- [बेल (बिल्व) फळ आणि पानांचे फायदे:](https://harshalnemade.com/bel-bilwa-fhal-patra/): बेलफळाचे कच्चे आणि पक्के असे दोन प्रकार असतात. आयुर्वेदिक औषधांमध्ये नेहमी याप्रकारे यांचा उपयोग केला जातो. अर्धवट पिकलेले बेलफळ वाळवून ठेवतात त्यालाच बेल काचरी असे म्हणतात. ज्या वेळेस संडासला पातळ होते किंवा संडास बांधून होत नसेल.फक्त होत नसेल आणि जर वारंवार पाण्यासारखे जुलाब होत असतील तर त्यावर उत्तम उपयोगी पडते. संपूर्ण पिकलेले बेल फळ हे गोड, थंड असते. बेल काचरी जर संडासवाटे चिकट रक्तस्त्राव होत असेल तर उपयोगी पडते. धान्यपंचक या आयुर्वेदातील उत्तम पाचक औषधांमध्ये बिल्व फळाचा समावेश आहे. ताप उतरवण्यासाठी बेलफळाचा उपयोग केला जातो यामध्ये बेलाच्या मुळांची साल + बेलाची वाळलेली पाने यांचा काढा करून दोन वेळा घ्यावा लागतो. तसेच […]
- [प्रकृती परीक्षण – आयुर्वेदात शरीरस्वभाव समजून घेण्याचे विज्ञान](https://harshalnemade.com/ayurvedic-prakruti-pariksha/): प्रकृति  म्हणजे “स्वभाव” आयुर्वेदामध्ये मनुष्याच्या शरीर बलाच्या व एकूण स्वास्थरक्षणार्थ प्रकृतिची परीक्षा करावी असे ग्रंथात सांगितले आहे. प्रकृति ही प्रत्येक व्यक्तीनुसार बदलते किंवा प्रत्येक मनुष्याची प्रकृति भिन्न भिन्न असते. काहींना तब्येतीची नेहमी काही ना काही तक्रारी चालू असतात, तर काहींची तब्येत निरोगी असते. मनुष्या मनुष्यांमध्ये हे एवढे वैविध्य कशामुळे असते? तर ते प्रकतिमुळे ! प्रत्येकाची एक स्वतंत्र अशी प्रकृति असते. ज्यावरुन त्यांच्या शरीराची ठेवण, आवडी निवडी, ताण सहन करण्याची क्षमता सहत्व-असहत्व, मानसिक विशेष इ. ठरत असतात. प्रकृति ही वात-पित्त कफ दोषांच्या कमी-जास्त प्रमाणावर ठरत असते. मातेच्या शरीरामध्ये गर्भधारणा होत असतांना मातृबीज व पितृबीज यांच्यामध्ये वात, पित्त, कफ यापैकी जी दोषस्थिती असेल […]
- [साबुदाणा फायदे आणि उपयोग: आरोग्यदायी उपाय](https://harshalnemade.com/sabudana-sago/): साबुदाणा हा वनस्पतीच्या कंदमुळापासून बनतो. टॅपिओका या नावाच्या वनस्पतीच्या कंदापासून साबुदाणा बनतो. या झाडाचा कंद सोलून किंचित वाफऊन बारीक लगदा करतात. हा लगदा चाळणीवर टाकतात. त्यातून पडणाऱ्या छोट्या छोट्या गोळ्या वाळवतात. मूळ हा भाग वनस्पतीच्या इतर सर्व भागांपेक्षा गुरू असतो. साबुदाणा पचन होण्यास अंदाजे ४-५ तासांचा कालावधी लागतो. अत: मंदाग्नी व विषमाग्नी या अवस्थांत निषिद्ध, समाग्नीसाठी नियमित वापरास अयोग्य, तीक्ष्णामीसाठी सुयोग्य ठरतो. साबुदाणा सेवन विविध प्रकार १) लापशी २) खीर ३) खिचडी ४) दही साबुदाणा ५) वडा, थालीपीठ ६) भाकरी ७) घावन इ. वातप्रकृतीच्या लोकांचा कोठा हा क्रूर स्वरूपाचा असतो म्हणून या लोकांनी sabudana खाताना तो सस्नेह दुध एकत्र करून खावी […]
- [पांढरे डाग / श्वित्र (Vitiligo) – आयुर्वेदिक कारणे, लक्षणे व उपचार](https://harshalnemade.com/padhare-kod-dag-shwitra-vitiligo-upachar/): पांढरे कोड हा फक्त त्वचेचाच विकार आहे व यापासून शरीर अगर जीवित यास अपाय नाही. हा विकार स्पर्शसंचारीही नाही. लोक याला मानतात तितका तो भयंकर नाही; एवढेच नव्हे तर दिसण्याला त्वचा विरुप दिसते यापेक्षा त्या विकारापासून त्रासही नाही. हा थोडासा आनुवंशिक आहे. हा विकार दोन प्रकारचा असतो. एका प्रकारात त्वचा पांढरी दिसते व दुसऱ्या प्रकारात लालसर असते. बहुधा या विकाराचा आरंभ ओठ, शिस्नावरील कातडी, कमर, डोळ्यांच्या पापण्या येथून होतो. कित्येकांस हात, पाय वगैरे ठिकाणी एखादा वाटोळा डाग येतो, तो सर्व बाजूंनी मोठा होत जातो. डाग असलेल्या जागेवरचे केस काही दिवसांनी पांढरे होतात व पुढे गळून पडतात. केव्हा केव्हा हा विकार सर्व अंगभर […]
- [पुरुष वंध्यत्व (Male Infertility) – आयुर्वेदिक कारणे, उपचार आणि उपाय](https://harshalnemade.com/male-infertility-purush-vandhyatva-upachar/): बीज म्हणजे शुक्राणु. गर्भधारणा यशस्वी होण्यासाठी शुक्राणूंची संख्या किमान २० दशलक्ष असणे आवश्यक आहे. ह्यापैकी फक्त एकच शुक्राणु गर्भधारणा होण्यास पात्र ठरतो तरीदेखील ही संख्या कमी असून चालत नाही. ह्या शुक्राणूंना विशिष्ट गती असावी लागते. ह्या गतीला मोटिलिटी म्हणतात. हा शुक्राणु गर्भाशयात प्रवेश करून पुढे बीजवाहिनीच्या शेवटच्या टोकापर्यंत पोहोचतो. एकूण शुक्राणूंपैकी कमीतकमी ३० % शुक्राणुंनी आपली विशिष्ट गती किमान एक तास टिकवून ठेवण्याची गरज असते. शुक्राणूंच्या रचनात्मक दोषांमुळे वंध्यत्व आणि बीजदोषजन्य विकृती उत्पन्न होऊ शकतात. ह्याला मॉर्फलॉजिकल दोष म्हणतात. ह्यात पेशीतील डी. एन. ए. ची स्थिती बिघडलेली असते. त्यामुळे बीजदोषजन्य अनुवांशिक व्याधी उत्पन्न होतात. ह्यांना म्युटेजेनिक डिसऑर्डर्स म्हणतात. पंचकर्म व विशिष्ट […]
- [वसंत ऋतुचर्या – आयुर्वेदानुसार ऋतूनुसार आरोग्य सांभाळण्याचे मार्ग](https://harshalnemade.com/vasant-rutucharya/): वसंत ऋतुचर्या – वसंत ऋतू उत्तरायणात दुसरा ऋतु, ह्या ऋतूत थंडी ओसरून हळू हळू सूर्याची किरणे तीव्र होऊ लागतात आणि वातावरणात गरमीची चाहूल लागते.  वसंत ऋतु हा शीत व ग्रीष्म ऋतुचा संधिकाळ आहे. यावेळ अधिक थंडीही नसते व अधिक उकाडाही नसतो. या आंब्याच्या मोहराच्या मनमोहक सुवासाने युक्‍त वारे सर्वत्र असतात. वसंत ऋतूला ‘ऋतुराज” सुद्धा म्हटले जाते.  वसंत पंचमीच्या शुभ मुहुर्तावर सुरु होणाऱ्या या ऋतुत निसर्ग मोहरीच्या पिवळ्या फुलांचे परिधान करून मनाला मोहीत करीत असतो. वसंत ऋतुत रक्‍ताभिसरणाची क्रिया जलदगतीने होत असल्यामुळे शरीरात स्फूर्ती राहते.  वसंत ऋतुत उष्णतेमुळे होणारा भयंकर दाह व तापही नसतो आणि वर्षा ऋतुप्रमाणे नदी-नाल्यांना पुरही येत नाही आणि […]
- [लैंगिक कमजोरी, शीघ्रस्खलन व लिंग संबंधित समस्यांवर आयुर्वेदिक उपचार](https://harshalnemade.com/laingik-linga-samasya-upachar/): लैंगिक समस्या या बऱ्याच व्यक्तींमध्ये असतात. प्रत्येक स्त्री-पुरुष आयुष्यात कधी ना कधी लैंगिक समस्येला सामोरा गेलेला असतो अथवा लैंगिकते संबंधी काही तरी शंका उत्पन्न झालेली असते. तुमच्या जोडीदाराला लैंगिक समस्या असल्यास त्याला विश्वासात घेऊन आधार द्या. त्याच्याबरोबर उपचारात सहभागी व्हा. लैंगिक समुपदेशनाद्वारे समस्यांचं समाधान होऊ शकतं. स्वतःच औषधोपचार करणं टाळा. योग्य व प्रशिक्षित डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच औषध घ्या. ज्या व्यक्तीला किंवा जोडप्याला लैंगिक समस्या असतील त्यांनी लैंगिक समस्या तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. वर्तमानपत्रातील जाहिराती बघून भोंदू डॉक्टरांकडे जाऊ नका. लैंगिक समस्या दीर्घकाळ रेंगाळत ठेवू नका. त्यावर त्वरित उपचार करा. तसेच लैंगिक क्रियांची माहिती व योग्य उपचार घेतल्याने हळूहळू त्यांचे लैंगिक संबंध सामान्य करता […]
- [प्रोस्टेट ग्रंथीची सूज (Prostate Enlargement)- लघवी अडथळा व गाठीसाठी आयुर्वेदिक उपचार](https://harshalnemade.com/prostate-sujane-gath-upachar/): प्रोस्टेट ग्रंथीची सूज – Prostate Problems Treatment in Ayurveda पन्नास वर्षापेक्षा जास्त वयातील पुरुषांची प्रोस्टेटच्या त्रासांमुळे ग्रस्त असणाऱ्यांची संख्या जास्त आहे. प्रोस्टेट ग्रंथी ही एक नर ग्रंथी आहे, आणि आकारात मोठ्या अक्रोडसारखे आहे. प्रोस्टेट मुत्रपिंडाच्या खाली स्थित एक लहान ग्रंथी आहे आणि मुत्राशयच्या पायथ्याजवळ, मुत्रमार्गाच्या सुरूवातीस मुत्रमार्गाभोवती स्थित आहे. हि ग्रंथी लैंगिक आणि लघवीच्या कार्यांमध्ये भूमिका आहे. आयुर्वेदानुसार याला अष्ठिला म्हणतात. बस्तिप्रदेशी प्रकुपित झालेला वातदोष बस्ति आणि गुदभागी वात वाढवुन मुत्राशय आणि मलाशय यांचा अवरोध करून त्याठिकाणी तीव्र वेदना, वातसंचय, मुत्रावरोध आणि अल्पमुत्रप्रवृत्ति अशी लक्षणे उत्पन्न करून व बस्तिमुखाच्या ठिकाणी अष्ठिलेप्रमाणे कठीण, दगडाप्रमाणे दिसणारी चल व उन्नत अशी ग्रंथीला सुज उत्पन्न […]
- [मलावष्टंभ – पोट साफ न होणे – आयुर्वेदिक उपाय](https://harshalnemade.com/pot-saf-honyache-upay/): पोट साफ न होणे मलावष्टंभ – पोट साफ न होणे हा उपद्रव मनुष्यांतच फार आढळतो. इतर प्राण्यांत कमी असतो. याचे कारण इतर प्राणी वेळच्या वेळी मलविसर्जन करितात. पण मनुष्यप्राणी मलविसर्जनाची हयगय करितो. जेव्हां निकडच लागेल तेव्हा मात्र इलाज चालत नाही.वेग येताच मलोत्सर्ग झाल्यास मग तक्रारच नाही, पण तो गुदाच्यावरच्या भागावर कोंडून ठेविला म्हणजे त्याचे वटक बनतात व त्यामुळे वायूची गती ऊर्ध्व होते. म्हणून दुसरे दिवशी व्हावी तशी मलशुद्धी होत नाही. अशामुळे आतडी कमजोर होते व मलावरोध जास्तच वाढतो व मळ जास्त दिवस राहिल्याने अधीक घट्ट होतो. यामुळे पोट साफ करणारी औषध घेतल्याशिवाय होतच नाही आणि त्यामुळे मुळव्याध, संग्रहणी, ज्वर, उदर व […]
- [यकृत रोग (लिव्हर डिसीज) – आयुर्वेदिक उपचार](https://harshalnemade.com/yakrut-rog-liver-diseases-upachar/): लिव्हर रोग: कारणे, उपचार आणि प्रतिबंधात्मक उपाय यकृत रोग: कारणे यकृत (लिव्हर) हा शरीरातील एक महत्त्वाचा अवयव आहे जो पचन, रक्त शुद्धीकरण, आणि पोषक तत्त्वांचे वहन यासारख्या अनेक कार्यांसाठी जबाबदार आहे. यकृताचे आजार अनेक कारणांमुळे होऊ शकतात. यकृत रोगांची प्रमुख कारणे १. आहारातील त्रुटी २. जीवनशैलीतील दोष ३. दोष आणि प्रकृती ४. रक्तवह स्रोतसाची दुष्टी ५. ऍलर्जी आणि बाह्य घटक ६. व्हायरल इन्फेक्शन ७. अल्कोहोल आणि व्यसन ८. आनुवंशिक आणि इतर कारणे यकृत रोगांची लक्षणे यकृत रोगांची काही सामान्य लक्षणे खालीलप्रमाणे आहेत: लिव्हर रोग टाळण्यासाठी उपाय यकृत रोगांचे प्रमुख कारणे आहारातील त्रुटी, अनारोग्यदायी जीवनशैली, पित्त-वातदोष, व्हायरल इन्फेक्शन, आणि व्यसने यांच्याशी संबंधित […]
- [मानसिक आजार – नैराश्य, भीती, तणावासाठी आयुर्वेदातील उपचार, दिनचर्या आणि औषधे](https://harshalnemade.com/mansik-aajar-upachar/): मानसिक आजार बदलत्या आर्थिक,सामाजिक परिस्थितीमुळे आपण सर्व अत्यंत तणावाखाली वावरत आहोत. महागाई, नोकऱ्यांचा अभाव, नैसर्गिक आपत्ती (दुष्काळ, अतिवृष्टी, गारपीट) नोकरी असल्यास प्रचंड कामाचा ताण, मुलांचे भवितव्य,कुटुंबातील व्यक्तिची व्यसनाधिनता(दारू, सिगरेट), विभक्त कुटुंबपद्धती या सर्व घटकामुळे आपले मन कायम प्रचंड दडपणाखाली असते व एक दिवस भावनांचा बांध तुटतो व आपले आपल्यावरचे नियंत्रण सुटते. खालील काही लक्षणे आपण बदलत्या विकृत मानसिकतेकडे झुकत असल्याचे दर्शवतात.   ● व्यक्ती काम करत नाही, तिची क्रियाशक्ति कमी होते. ● कामात वारंवार चुका करणे. ● आत्महत्येचे विचार आणि प्रयत्न. ● चिडचिडपणामुळे घरात वारंवार भांडणे करणे. ● कुटुंबातील सुसंवाद हरवणे. ● कामात वारंवार चुका करणे. नैराश्य किंवा डिप्रेशन  (Depression) ● उदास,निराश,एकटे […]
- [आवळा नवमी-आयुर्वेदात अमृतसमान आवळ्याचे महत्त्व व पूजन](https://harshalnemade.com/awala-navami-amalaki-navami-%e0%a4%86%e0%a4%b5%e0%a4%b3%e0%a4%be-%e0%a4%a8%e0%a4%b5%e0%a4%ae%e0%a5%80/): भारतीय संस्कृतीमध्ये प्राचीन काळापासून विशिष्ट फळांना धार्मिक कार्यात महत्त्व दिले आहे. अशांपैकी एक फळ म्हणजे आवळा होय. हिंदू धर्मात आवळा नवमीला विशेष महत्त्व आहे. याला अक्षय नवमी असेही म्हणतात. हिंदू कॅलेंडरनुसार, आवळा नवमी कार्तिक महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या नवव्या दिवशी साजरी केली जाते. या दिवशी दान आणि धर्माला अधिक महत्त्व आहे. असे मानले जाते की या दिवशी दान केल्याने त्याचे पुण्य वर्तमानात तसेच पुढील जन्मातही मिळते. शास्त्रानुसार आवळा नवमीच्या दिवशी आवळ्याच्या झाडाची पूजा केली जाते. असे केल्याने माणसाची सर्व पापे नष्ट होतात असे सांगितले जाते.या दिवशी केलेले कोणतेही शुभ कार्य अक्षय्य असल्याने याला अक्षय नवमी असेही म्हणतात. म्हणजेच त्याचे शुभ फळ कधीच […]
- [गर्भधारणा शक्य आहे – आयुर्वेदात आहे शारीरिक आणि मानसिक दोन्ही उपचारांचा नैसर्गिक मार्ग!](https://harshalnemade.com/stri-vandhyatva-female-infertility/): आयुर्वेदीय दृष्टिकोनातून स्त्री वंध्यत्व: कारणे, उपचार आणि जीवनशैली स्त्री वंध्यत्व ही आजच्या काळात एक गंभीर आणि वाढती समस्या आहे. बदलत्या जीवनशैलीमुळे, तणावपूर्ण दैनंदिन जीवन, अपथ्यकर आहार, आणि पर्यावरणीय घटकांमुळे या समस्येचे प्रमाण झपाट्याने वाढत आहे. आयुर्वेद, प्राचीन भारतीय वैद्यकशास्त्र, या समस्येवर नैसर्गिक आणि शाश्वत उपाय प्रदान करते. यामध्ये शारीरिक आणि मानसिक संतुलन साधण्यासाठी आहार, विहार, आणि औषधींचा समावेश आहे. स्त्री वंध्यत्वाची कारणे स्त्री वंध्यत्व म्हणजे गर्भधारण करण्यास असमर्थता. यामागे अनेक कारणे असू शकतात, ज्यामुळे शुक्र आणि रज यांच्यात विकृती निर्माण होते. आयुर्वेदानुसार, गर्भधारणेसाठी चार मुख्य घटक आवश्यक आहेत: ऋतु, क्षेत्र, अंबु, आणि बीज. यापैकी कोणत्याही घटकात दोष निर्माण झाल्यास गर्भधारणा होणे […]
- [लिव्हर सिरोसिस – यकृतातील चरबीसाठी आयुर्वेदिक उपाय व पंचकर्म](https://harshalnemade.com/liver-cirrhosis-yakrutat-charabi-upay/): आपल्या आपण नवीन पेशी तयार करून पुन्हा वाढू शकणारा असा यकृत हा शरीरातील विशेष अवयव. पण जेव्हा ही प्रक्रिया यकृताला वारंवार करावी लागते, तेव्हा कधी तरी पेशींची फेरनिर्मिती करण्याची त्याची क्षमता संपते. लिव्हर सिरोसिस म्हणजे काय? लिव्हर सिऱ्हॉसिस आजारामध्ये प्रथम यकृताच्या पेशी फुटतात. त्यांचे कार्य मंदावते आणि हळूहळू त्या नष्ट होतात. त्याची जागा तंतुमय पेशींनी भरून येते. हे तंतू यकृताचे नेहमीचे कार्य करण्यास असमर्थ असतात. त्यामुळे यकृताचे कार्य कमी होते. त्यानंतर यकृताच्या पेशी मृत होत राहिल्या तर अशा पेशींच्या गाठी बनतात. यकृतात जिथे-जिथे असे घडते, तो भाग अशा रीतीने खराब होत जातो. यकृत प्रमाणाबाहेर खराब होऊन त्यात गाठी होणे यालाच वैद्यकीय […]
- [शितपित्त- अंगावर पित्त उठणे](https://harshalnemade.com/shitpitta-pitt-uthane-khaj-yene-hives/): आपल्यापैकी काहींना कधी ना कधी अंगावर खाज येऊन ‘शितपित्त’, ‘पित्त उठणे’, ‘चट्टे उठणे’, ‘गांधी उठणे’ असा त्रास जाणवला असेल. काहींना तापमान बदल्यावर, घाम आल्यावर, तणाव, चिंता, सूर्यप्रकाशात गेल्यावर, आणि गरम-थंड पाण्याचा संपर्क झाल्यावर, पित्त वाढल्यामुळे, शरीरातील इतर काही आजारांमुळे एखाद-दुसर्‍या वेळा असा त्रास होतो, तर काही लोकांना ऋतू बदलल्यावर, खूप दिवस सातत्याने किंवा काही महिन्यांपासून वर्षापर्यंत टिकू शकतो. तर काहींमध्ये जन्मतःच असलेल्या ऑटोइम्यून डिसऑर्डरमुळे सातत्याने हा रोग त्रास देताना आढळतो. सामान्यत: या त्रासाला ऍलर्जी म्हणतात, हे चट्टे 24 तासांच्या आत कोणत्याही डागाशिवाय, जखमेशिवाय कमी होतात. पापण्या, ओठ आणि जीभ यासारख्या भागातील श्लेष्मल त्वचेचा सहभाग हा या पित्ताचाच एक गंभीर प्रकार असतो. […]
- [वातरक्त व युरिक अ‍ॅसिड – सांध्यांच्या सूजेसाठी आयुर्वेदिक उपाय](https://harshalnemade.com/vatrakta-uric-acid-vadhane-bot-sujane-upachar/):  पथ्य अपथ्य
- [किडनी फेल्युअर – डायलेसिसशिवाय आयुर्वेदिक उपचार व पंचकर्म](https://harshalnemade.com/ayurvedic-treatment-for-kidney-failure/): शरीरामध्ये निरनिराळ्या अवयवांची अलग अलग आणि एकत्रित अशी कामे ठरलेली असतात त्याचा आपण शिकत असताना लहानपणापासून विचार अभ्यास करीत असतो त्या अभ्यासात आपण भारतीय असून देखील आयुर्वेद शास्र विचारांचा मागमूसही नसतो त्याचा परिणाम म्हणुनच वैद्य, डाँक्टर्स, होमिओपॅथी यांच्या मानसिकतेवर आणि उपचारांवर येतो. वृक्काची उत्पत्ती आयुर्वेदानुसार प्रसादरूप कफ उत्तम रक्त आणि मेद धातु यापासून सांगितली आहे त्यामुळे जठरातील पचन, खाण्यापिण्याच्या वाईट सवयी, चुकीचे व चुकीच्या पद्धतीने अन्न सेवन हे वृक्कांच्या निकामी होण्याचे प्रधान कारण आहे.  यकृत व प्लीहा हे रक्ताचे मुलस्थान असल्याने त्यांना बिघडविणारे लवण, क्षारीय पदार्थ, काही औषधे, कावीळ, शीतपूर्वक ज्वर, विष सेवन, पाण्डूरोग, मुळव्याध, उदर, खोकला, दमा, फुप्फुसाचे विकार, तीव्र […]
- [पित्त उठणे-शितपित्त आणि त्वचेला खाज येणे – आयुर्वेदिक उपाय](https://harshalnemade.com/pitt-uthane-shitpitt-khaj-yene-upay/): पित्त उठणे: कारणे, लक्षणे आणि उपाय पित्त उठणे म्हणजे काय? शरीराच्या नियमित कार्यांसाठी पित्त प्रमाणात असणे हे आरोग्यास हितकर आहे. परंतु, पित्ताचा समतोल बिघडल्यास त्वचेवर किंवा डोक्यावर कुठेही वर्तुळाकार पित्त चकंदळे अथवा मंडले उठू शकतात, ज्याला शीतपित्त असे म्हणतात. ही मंडले क्वचित तोंडावर किंवा घशातील त्वचेवरही दिसून येतात. हा एक जलद पसरणारा त्वचारोग आहे, ज्यामध्ये त्वचेवर लहान-मोठी, तांबूस रंगाची मंडले तयार होतात. या मंडलांमुळे त्वचेला तीव्र खाज सुटते आणि बेचैनी वाटते. खाजवल्यास, खरचटल्यास किंवा धक्का लागल्यास त्वचेवर लालसरपणा वाढतो आणि पित्ताचे चकंदळे अधिक तीव्र होतात. पित्त उठण्याची कारणे पित्त उठण्याची अनेक कारणे असू शकतात. यामध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो: पित्ताची – […]
- [यकृताचे आजार (लिव्हर रोग) आयुर्वेद उपचार](https://harshalnemade.com/liver-yakrutache-aajar-ayurvedic-upay/): आपल्या अस्तित्वासाठी आवश्यक असणारा यकृत हा आपल्या शरीराचा सर्वात महत्वाचा आणि सर्वात मोठा अंतर्गत अवयव आहे. तो फक्त फुफ्फुस आणि हृदयाच्यानंतर दुसर्‍या क्रमांकावर आहे. आपण फक्त एक मूत्रपिंड किंवा एकाच फुफ्फुसांसह जगू शकतो आणि प्लीहाशिवाय पूर्णपणे जगू शकतो. परंतु यकृताशिवाय आपण जगू शकत नाही. फक्त यकृताद्वारे केलेल्या एकूण कार्यांची संख्या पाचशेच्या श्रेणीमध्ये आहे. त्याच्या सामरिक स्थान आणि बहुआयामी कार्यामुळे हे आपल्या शरीरातील जवळजवळ प्रत्येक अवयवाशी जोडलेले आहे. त्याचे कार्य बदलणे किंवा आउटसोर्स केले जाऊ शकत नाही. यकृत निरंतरपणे रक्ताचे शुद्धिकरण करत असते आणि यकृत पचन आणि चयापचयामध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. याशिवाय यकृत प्रथिने संश्लेषण करते, एंजाइम आणि संप्रेरक तयार करते, खराब […]
- [गणपतीला दुर्वा का प्रिय आहेत? जाणुन घ्या.](https://harshalnemade.com/ganpati-durva-ka-vahatat/): घरोघरी गणपती पूजन होते व गणपतीला दुर्वा प्रिय असल्यामुळें त्या गणपतीला वाहतात.म्हणुनच दुर्वा सर्वांच्या परिचियांची आहे. परंतु दुर्वा गणपतीला का प्रिय आहेत जाणुन घ्या. गणेश पुराणात अनलासुराची कथा सांगून दुर्वाचे महात्म्य व दुर्वा चे फायदे फार मार्मिकतेने दिले आहे. अनलासुराची सुरस कथा. पुर्वी अनलासुर नावाचा महान पराक्रमी राक्षस होऊन गेला. तो इतका प्रबळ झाला होता कीं, त्यानें देव-दानवांना आपल्या तेजाने त्राही भगवान करून सोडलं होतं. दावानलाप्रमाणें दाहक अशा त्रासामुळे देव दु:खी कष्टी होऊन गणरायाला शरण गेले. देवांनी गणपतीला प्रार्थना करून अनलासुराचा बंदोबस्त करण्याची विनंति केली. देवांच्या विनंतीला मान देऊन गणरायानें अनलासुराशीं युद्ध सुरू केले. अनलासुर युद्धांत गणपतीकडून काहीं केल्या हरत नव्हता. […]
- [दुर्वा (हरळू) – रक्त थांबवणारी, तापशामक व पित्तनाशक औषधी वनस्पती](https://harshalnemade.com/durva-haralu/): संस्कृत:- दुर्वामराठी:- हरळी, दुर्वाहिंदी:- हरीयालो, दूबBotanical: – Cynodon dactylonEnglish: – Bahama Grass, Couch Grass दुर्वा गुणधर्म नीलदुर्वा हिमा तिक्ता मधुरा तुवरा हरे ।कृफपित्तास्त बीसप तृष्णा दाहत्वगामयान ॥ दुर्वा ह्या थंड, कडू, गोड, तुरट व सारक असून कफपित्तविकार, धावरे, तहान, दाह त्वचारोग, व रक्तविकार यांचा नाश करतात. दुर्वा सर्वांच्या परिचियांच्या आहेत. कारण घरोघर गणपती पूजन होते व गणपतीला दुर्वा प्रिय असल्यामुळें त्या गणपतीला अर्पण करतात. तेव्हा त्याचा विशेष परिचय करून देण्याचे कारण नाहीं. गणेश पुराणात अनलासुराची कथा सांगून दुर्वा चे महात्म्य व औषधी उपयोग फार मार्मिकतेने आढळते. गणपती पूजनांत दुर्वाचें महात्म्य विशेषत्वाने सांगितलें आहे, दुर्वा हे दाह शांतीचे सर्वोत्कृष्ट व सुलभ औषध आहे दुर्वाही […]
- [पित्ताशय पित्ताचे खडे – गॉलस्टोनसाठी शस्त्रक्रियेशिवाय आयुर्वेदिक उपचार](https://harshalnemade.com/pittache-khade-gall-stones-upay/): पित्ताशयातील खडे हा बऱ्यापैकी आढळणारा एक पोटविकार. स्त्रियांत तो पुरुषांपेक्षा अधिक प्रमाणात आढळतो. बदलता आधुनिक आहार आणि जीवनशैलीनेमुळे काही आजार वाढत्या प्रमाणात आढळू लागले त्यापैकी हा एक. पित्ताशयातील खड्यांवर आयुर्वेद चिकित्सेने खुपच चांगला व कायमस्वरूपी उपचार होतो. आयुर्वेदामध्ये प्रत्येक व्यक्‍ती ही दुसर्‍या व्यक्‍तींपेक्षा भिन्‍न मानली जाते म्हणजे जरी पित्ताशयातील खड्यांचे चार रुग्ण समोर असतील तरी त्यांची औषधे ही भिन्न भिन्न असतात. प्रत्येक व्यक्‍तीच्या भिन्‍नतेवर, वैशिष्ट्यांवर, त्यांच्यातील शारीरिक लक्षणे कमी/अधिक होण्याच्या वेळा, त्यांची खाण्या-पिण्यातील आवडी-निवडी, आहार-तहान, डोक्यापासून पायापर्यंतच्या इतर तक्रारी व त्यांची माहिती, झोप-स्वप्न, थंड-उष्ण प्रकृती, अनुवंशिकता-आई/वडिलांच्या दोन्ही बाजूचे आजार व त्या त्या रुग्णाची मानसिकता इ. गोष्टींचा सखोल व सुक्ष्म अभ्यास करून […]
- [सायटिका (नस दाबणे) – आयुर्वेदिक बस्ती, कटिबस्ती व लेपाने आराम मिळवा](https://harshalnemade.com/sciatica-kambaret-nas-dabane-ayurvedic-upay/): आपल्यापैकी बरेच जण आपल्या आयुष्यातील काही टप्प्यांवर वेदना, दुखणे आणि जखडणे यांचा सामना करतात. आजची धावपळीची जीवनशैली आणि अयोग्य खाण्यापिण्याची सवय यांमुळे आपणच आपल्या हाडे व स्नायूंशी संबंधित समस्यांसाठी जबाबदार असतो. सायटिका ही मानवी शरीरात सापडणारी सर्वात मोठी आणि सर्वात लांब मज्जातंतू ( नर्व ) आहे. ती खाली कंबरेपासून सुरू होते आणि पुढे खाली संपूर्ण पायपर्यंत आढळते. ह्या संख्येत दोन असतात आणि एल 4 एल 5 एस 1 एस 2 आणि एस 3 स्पाइनल मज्जातंतूंच्या एकत्रीकरणातून बनलेली आहे. सायटिका हा कोणत्याही प्रकारचा रोग नसून तर त्यामध्ये लक्षणे समुच्चय दिसतात ज्यामध्ये वेदना, मुंग्या येणे, पायात बधीरपणा, पायात कमकुवतपणा येतो जो कंबरेपासून सुरु […]
- [भगवान धन्वंतरि – आयुर्वेदाचे आद्यदैवत व चिकित्सा परंपरेचे प्रतीक](https://harshalnemade.com/dhanvantari-bhagvan-puja/): भगवान धन्वंतरी हे विष्णूजींचे १२ वे अवतार आहेत, जे कृतयुगात समुद्रमंथनातून अवतरलेले १३ वे रत्न आहेत. भगवान धन्वंतरी त्यांच्या डाव्या हातात अमृताचे कलश धारण केले आहे. आश्विन मास कृष्ण १३ हा भगवान धन्वंतरींचा प्रकट दिन आहे. भगवान धन्वंतरींचे वाहन कमळ आहे आणि त्यांना पितळाचे धातू प्रिय आहे. भगवान धन्वंतरींना धने आणि गुळाचा प्रसाद प्रिय आहे. भारतवर्षात भगवान धन्वंतरींची १९ प्राचीन मंदिरे आहेत. भगवान धन्वंतरी हे विष्णूचे एक अवतार आहेत जे प्रथम क्षीरसागर मंथनाच्या वेळी अमृत देवतांना देण्यासाठी प्रकट झाले. भगवान धन्वंतरींना आयुर्वेदाचे जनक म्हणून ओळखले जाते. भगवान धन्वंतरी हे मनुष्यांमध्ये आपले ज्ञान प्रदान करणारे पहिले दिव्य अवतार होते. धन्वंतरींना चार हातांच्या […]
- [टाचदुखीवर आयुर्वेदिक उपाय – स्पर व प्लांटर फॅसाइटिससाठी](https://harshalnemade.com/tachdukhi-heel-pain-ayurvedic-upay/): मनुष्याचे जीवन फार धावपळीचे झाले आहे. लहानांपासून ते मोठ्यांपर्यंत कोणीही थोडा वेळ व्यायाम करण्यासाठी काढत नाही. परंतु याचे दुष्परिणाम आपल्याला दिसून येतात, आपल्याला दिसून येतात, जसे – लठ्ठपणा वाढणे, सांधे दुखणे, लवकर थकवा येणे इत्यादी. एक नवीन लक्षण आजकाल फार वाढलेला दिसतो ते आहे “ टाच दुखणे ” आजकाल टाचदुखीचे प्रमाण खूप वाढलेले बघण्यात येते. वर वर पाहत जरी हे सामान्य वाटत असले तरी ज्याची टाच दुखत असते त्याला सकाळी उठल्यावर जमिनीला पाय टेकवताना ज्या काही वेदना होतात की त्या वेदना किती जीवघेण्या असतात ते त्यालाच समजते.  आठवड्यापासून जरा जास्तीच दुखतंय, अनवाणी तर चालता येतच नाही, पण स्पंजची गादी असलेल्या चपला वापरल्या तरी […]
- [केस वाढवण्यासाठी आयुर्वेदिक उपाय](https://harshalnemade.com/kes-vadhyasathi-upay-hair-growth-treatment/): सुंदर आणि निरोगी केसांसाठी मार्गदर्शन सौंदर्याची कल्पना सुंदर केसांशिवाय पूर्ण होत नाही! काळे, लांब, घनदाट, निरोगी कुंतल म्हणजे सौंदर्यच अशी संकल्पना आहे. आरशात बघितलं की सर्वप्रथम आपण आपली केश रचना ठीकठाक करतो. बाजारात कॉस्मेटिक्सच्या उत्पादनांपैकी निम्म्याच्या आसपास उत्पादने केसांसाठी असतात. केसांच्या उत्पादनाच्या जाहिराती पेपर, टी.व्ही., वेबसाईट, होर्डिंग्ज अशा कितीतरी माध्यमातून बघायला मिळतात, परंतु खरंच यांचा केसांना फायदा होतो का? केसांचे मूळ आणि त्यांचे आरोग्य केसांची मूळ उत्पत्ती गर्भावस्थेत साधारण सहाव्या महिन्यापासून होते. विशेषतः आठव्या महिन्यात बाळाला घनदाट जावळ येते. नैसर्गिक सुंदर केसांचे बीज हे मातेच्या गर्भावस्थेतील आहार आणि जीवनशैलीवर अवलंबून असते. आयुर्वेदाच्या दृष्टिकोनातून, केस हे हाडांचा मळ (अस्थिधातूचा उपधातु) मानले जातात. […]
- [मायग्रेन एक डोकेदुखी व आयुर्वेद Ayurvedic Treatment for Migraine Headache](https://harshalnemade.com/ayurvedic-upachar-migraine-headache-dokedukhi/): मायग्रेन हा डोकेदुखीचा आजार आजकाल फारच सामान्य झाला आहे. जगभरात 15% लोक मायग्रेनला पीडित आहेत.  बहुतेक लोकांना वाटते की ते फक्त डोकेदुखीमुळे ग्रस्त आहेत आणि औषधोपचार घेत नाहीत किंवा फक्त डोकेदुखीचा परस्पर औषधोपचार करतात, ज्यामुळे त्यांना पुढे खूप त्रास भोगावा लागतो. तर अश्या या मायग्रेन जाणुन घेऊया. मायग्रेन कारणे :- मायग्रेनची लक्षणे:- वरील कारणांनी प्रकुपित झालेला वायु स्वतंत्रपणे किंवा कफाबरोबर शिर:प्रदेशाच्या अर्ध्या भागामध्ये स्थानसंश्रय करतो. त्यामुळे मन्या, भृप्रदेश, शंख, कर्ण, नेत्र व ललाट तथा मस्तिष्काचा अर्धा भाग यामध्ये शस्त्राने कापल्याप्रमाणे, अग्निने जाळल्याप्रमाणे किंवा घुसळल्याप्रमाणे अत्यधिक प्रमाणात तीव्र स्वरूपाच्या वेदना उत्पन्न होतात.  डोकेदुखी शंखप्रदेशात सुरू होऊन पसरतो. डोकेदुखी बहुतकरून पाळीने येतो. प्रथम […]
- [दुखण्यावर आयुर्वेदिक उपाय – नैसर्गिक वेदनाशामक उपचार](https://harshalnemade.com/dukhnyavar-ayurvedic-upay/): आपल्या शरीराला आणि मनाला वेगवेगळ्या पद्धतीच्या दुखण्याची जाणीव होत असते. सांधेदुखी, पोटदुखी, पाठदुखी, कंबरदुखी इ. दुखणे हे शरीरात त्या त्या स्थानानुसार वेगवेगळ्या प्रकारचे असते. आयुर्वेदामधे याचे प्रकार सांगितले आहे. जसे टोचल्याप्रमाणे, फुटल्याप्रमाणे, पिळल्याप्रमाणे, मुंग्या येणे, बधिर होणे अश्या अंतर्बाह्य वेदना शरीरात असतात. वेदनांचे प्रकार आणि त्यांचे स्वरूप आयुर्वेदानुसार वेदनांचे स्वरूप हे दोषांच्या (वात, पित्त, कफ) असंतुलनावर अवलंबून असते. उदाहरणार्थ, वातदोषामुळे होणारी वेदना ही टोचणारी, खुपणारी किंवा मुंग्या येण्यासारखी असते. पित्तदोषामुळे होणारी वेदना जळजळणारी किंवा उष्णता निर्माण करणारी असते, तर कफदोषामुळे होणारी वेदना ही जडपणा किंवा सुन्नपणासारखी असते. या वेदनांचे मूळ कारण शोधून त्यावर उपचार करणे हा आयुर्वेदाचा मूलमंत्र आहे. प्रत्येक व्यक्तीची […]
- [मणक्याचे आजार व आयुर्वेदिक उपचार - SPINE PROBLEMS AND AYURVED](https://harshalnemade.com/mankyache-aajar-spine-problem-ayurvedic-upachar/): पूर्वीच्या काळी चुलीसमोर खाली बसून स्वयंपाक केला जाई. दररोज संपूर्ण अंगाला तैल लावून गरम पाण्याने स्नान केले जाई. मासिक पाळीवेळी बाहेर बसून शरीर व मन यांना संपूर्ण विश्रान्ति देत असत, त्यासहच दूध तूप यांची आवड असून शारीरिक कष्ट देखील होत असत. त्याचा परिणाम म्हणून आयुर्वेदीय स्नेहन - स्वेदन वातशमन होऊन पर्यायाने कंबर, पाठ, मान, गुडघेदुखी कमी दिसे, या उलट सध्याचे जीवन आढळते. अंगाला तेल लावले जात नाही. फक्त साबणाने त्वचा रुक्ष बनत जाते. घोडयासारखे सतत उभे राहून, पुढे झुकून गॅसवर स्वयंपाक केला जातो. बाळंतपणात शेक शेगडी नाही, संस्कार विरुद्ध चित्र विचित्र बाहेरील अन्न खाण्याने वजन वाढलेली याचा परिणाम म्हणून वेगात धावणाऱ्या […]
- [तोंड येणे (Mouth Ulcers) – आयुर्वेदिक कारणे, उपाय व पंचकर्म](https://harshalnemade.com/tond-yene-mouth-ulcer-upay/): तोंड येणे हा एक सामान्य विकार आहे, ज्याला आयुर्वेदात ‘मुखपाक’ किंवा ‘सर्वसर’ असे संबोधले जाते. हा विकार तोंडात, जिभेवर, घशात, टाळ्यावर किंवा ओठांच्या आतील बाजूस बारीक फोड येण्याने दर्शविला जातो. यामुळे तोंडात जळजळ, वेदना आणि खाण्यापिण्यात अडचणी येतात. बरेचदा लोक याला बी-कॉम्प्लेक्सच्या कमतरतेशी जोडतात, परंतु आयुर्वेदात याची कारणे आणि उपाय वेगळ्या पद्धतीने समजावून सांगितले आहेत. वारंवार होणारा मुखपाक हा केवळ तोंडापुरता मर्यादित नसून पोटाच्या आणि एकूण आरोग्याच्या समस्यांचे लक्षण असू शकतो. मुखपाक म्हणजे काय? आयुर्वेदानुसार, तोंड येणे हा मुखपाक नावाचा विकार आहे. यामध्ये जिभेवर, घशात, टाळ्यावर किंवा ओठांच्या आतील बाजूस लहान लहान फोड तयार होतात. या फोडांवरची त्वचा निघून जाते आणि […]
- [बस्ती पंचकर्म – वातशुद्धीचा सर्वोत्तम उपाय](https://harshalnemade.com/basti-aarogyache-praveshdwar-panchakarma/): आयुर्वेदीय ग्रंथ अष्टांगहृदयात सूत्र स्थानामध्ये पहिल्या अध्यायात वातदोष चिकित्साविषयक मूलगामी सूत्रे सांगितले आहे. शरीरजानां दोषार्णां क्रमेण परमौषधम्‌ ।बस्ति विरेको वमन तंथा तैल घृतम्‌ मधु ।। वातदोषावर बस्तिचा उपयोग व वात दोषावर तेलाचे महत्व सर्वश्रुत आहेच. वात दोषाचे नित्य जीवनात, शरीर व्यापारात महत्व अनन्य साधारण आहे. त्याचे साम्य ठेवण्याकरीता प्राकृत राखण्याकरीता बस्ति चिकित्सा ही महत्वाची आहे. ती टाळून चालणार नाही, जुन्या काळात मुलांपासून वृद्धांपर्यंत सर्वांना स्वस्थावस्थेत मधून मधून बस्ति देण्याची प्रथा होती. बस्तिद्वारे शरीरशुद्धी सहजतेने केली जात असे. वर्षा ऋतुमध्ये बस्ति उपचार वातदुष्टी होऊ नये म्हणून स्वस्थासाठी प्रतिवर्षी केली जाते. आज जे व्याधी इतर कोणत्याही अत्याधुनिक उपचारानी आटोक्यात येत नाही, ते व्याधी […]
- [बस्ती: आरोग्याचं प्रवेशद्वार - आयुर्वेदातील सर्वोत्तम पंचकर्म उपचार](https://harshalnemade.com/basti-panchakarm-upachar-marathi/): बस्ति – आयुर्वेदातील सर्वोत्तम पंचकर्म उपचार बस्ति पंचकर्म, आयुर्वेदातील पंचकर्म चिकित्सेमधील एक अत्यंत प्रभावी आणि महत्त्वपूर्ण उपचार पद्धती आहे. आयुर्वेदीय ग्रंथ अष्टांगहृदय मधील सूत्र स्थानात पहिल्या अध्यायात वातदोष चिकित्सेविषयी मूलभूत सूत्रे सांगितली आहेत: शरीरजानां दोषार्णां क्रमेण परमौषधम्‌।बस्ति विरेको वमन तंथा तैल घृतम्‌ मधु।। या श्लोकात वातदोषावर बस्तीचा उपयोग आणि तेलाचे महत्त्व स्पष्टपणे अधोरेखित केले आहे. वात दोष हा शरीरातील सर्व दोषांचा आधार आहे, आणि त्याचे संतुलन राखण्यासाठी बस्ति चिकित्सा अत्यंत आवश्यक आहे. बस्ती केवळ वातदोषावरच नाही, तर पित्त, कफ, रक्तदोष आणि सान्निपातिक अवस्थांवरही प्रभावी आहे. या लेखात, आम्ही बस्ती पंचकर्म उपचार, त्याचे प्रकार, फायदे, आणि आयुर्वेदिक दृष्टिकोनातून त्याचे महत्त्व याबद्दल सविस्तर […]
- [पित्ताशय खडे आयुर्वेद उपाय](https://harshalnemade.com/pittashay-khade-cholecystitis-gallstone-ayurved-treatment/): पित्ताशयातील खडे हा बऱ्यापैकी आढळणारा एक पोटविकार. स्त्रियांत तो पुरुषांपेक्षा अधिक प्रमाणात आढळतो. बदलता आधुनिक आहार आणि जीवनशैलीनेमुळे काही आजार वाढत्या प्रमाणात आढळू लागले त्यापैकी हा एक.पित्ताशयातील खड्यांवर आयुर्वेद चिकित्सेने खुपच चांगला व कायमस्वरूपी उपचार होतो. आयुर्वेदामध्ये प्रत्येक व्यक्‍ती ही दुसर्‍या व्यक्‍तींपेक्षा भिन्‍न मानली जाते म्हणजे जरी पित्ताशयातील खड्यांचे चार रुग्ण समोर असतील तरी त्यांची औषधे ही भिन्न भिन्न असतात.प्रत्येक व्यक्‍तीच्या भिन्‍नतेवर, वैशिष्ट्यांवर, त्यांच्यातील शारीरिक लक्षणे कमी/अधिक होण्याच्या वेळा, त्यांची खाण्या-पिण्यातील आवडी-निवडी, आहार-तहान, डोक्यापासून पायापर्यंतच्या इतर तक्रारी व त्यांची माहिती, झोप-स्वप्न, थंड-उष्ण प्रकृती, अनुवंशिकता-आई/वडिलांच्या दोन्ही बाजूचे आजार व त्या त्या रुग्णाची मानसिकता इ. गोष्टींचा सखोल व सुक्ष्म अभ्यास करून त्या त्या […]
- [वर्षा ऋतुचर्या- पावसाळ्यात पाळावयाचे नियम](https://harshalnemade.com/varsha-rutucharya-pavasala-dinacharya/): वर्षा ऋतुचर्या- पावसाळ्यात पाळावयाचे नियमग्रीष्म कालामध्ये रस आणि स्नेह हे शोषले गेल्याने शरीरस्थ जाठराग्नी दुर्बल होतो. तसेच वर्षांकालामध्ये वातादि दोषामुळे दुर्बल झालेला हा अग्नि अधिकच दुषित वा मंद होतो. या ऋतुतील अम्ल विपाकी जल व मंद जठराग्नी मुळे वातदोष प्रकुपित होतो. यासाठीच वर्षा ऋतूत सर्वसाधारण विधी म्हणजेच ज्याने वात, पित, कफाचे शमन होईल आणि अग्नि प्रदीप्त होईल अशा सर्व क्रिया प्रशसनीय मानल्या जातात.उन्हाळ्यातल्या कोरडेपणामुळे वाढलेल्या वाताला- पावसाळ्यातल्या थंडीची जोड मिळताच वात अधिक प्रकुपित होतो.या वेळी वातावरणातला ओलावा , शरीरातले कमी झालेले बळ , स्वभावतः मंदावलेली भूक यांमुळे शरीर फारच मरगळलेले व थकलेले वाटु लागते.पावसाळ्यात थकवा असल्याने ताकद देणारे पदार्थ खावेत असे […]
- [पित्ताशय खडे प्रश्नोत्तरे](https://harshalnemade.com/%e0%a4%aa%e0%a4%bf%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a4%be%e0%a4%b6%e0%a4%af-%e0%a4%96%e0%a4%a1%e0%a5%87-%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%b6%e0%a5%8d%e0%a4%a8%e0%a5%8b%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a4%b0/): पित्ताशय म्हणजे काय पित्ताशय हा एक लहान, नाशपातीच्या आकाराचा अवयव आहे जो उजव्या बाजूला पोटात यकृताच्या खाली स्थित आहे. पित्ताशय यकृताद्वारे तयार केलेला पाचक द्रव- पित्त साठवते आणि लहान आतड्यात सोडते. पित्ताशय खडे का होतात आपल्या शरीरात पित्ताची निर्मिती ही यकृतामध्ये होत असते. यकृताच्या खालच्या बाजूला एक छोटीशी फुग्याच्या आकाराची पिशवी असते त्याला पित्ताशय (गॉल ब्लॅडर) असे म्हणतात, यामध्ये जास्त तयार झालेले पित्त साठवून ठवले जाते आणि प्रत्येक जेवणाच्या वेळी अन्न पचनासाठी ते पित्तनलिकेवाटे लहान आतडय़ात सोडले जाते. आहारात स्निग्ध पदार्थाचे प्रमाण जास्त झालं किंवा तंतुमय पदार्थाचं प्रमाण कमी झालं तर पित्तरसाची घनता वाढते व पित्ताशयाचे आकारमान वाढून तेथे दूषित झालेल्या […]
- [अल्सरेटिव्ह कोलायटिसवर मात करण्याचा आयुर्वेदिक मार्ग](https://harshalnemade.com/ulcerative-colitis-ayurvedic-upachar/): अल्सरेटिव्ह कोलायटिस आयुर्वेदिक उपचार परिचय: “डॉक्टर… गेल्या काही महिन्यांपासून मलात रक्त आणि पू येतोय, कधी तापही येतो… आणि सतत थकवा वाटतोय. ही काही गंभीर गोष्ट असू शकते का?” – रुग्णाने हलक्याशा घाबरलेल्या स्वरात विचारले. डॉ. हर्षल नेमाडे, वेदाकेअर आयुर्वेदचे प्रमुख वैद्य, म्हणाले “हो, ही लक्षणं ‘अल्सरेटिव्ह कोलायटिस’कडे निर्देश करत आहेत. हा आजार गंभीर असला, तरी आयुर्वेदात त्यावर प्रभावी उपाय आहेत. योग्य निदान आणि नियोजनशीर उपचारांमुळे आपण या आजारावर नियंत्रण मिळवू शकतो. जर तुम्हाला वारंवार सैल मलप्रवृत्ती होत असेल, मलात रक्त किंवा पू दिसत असेल, रक्तस्राव होत असेल, वजन कमी होत असेल, थकवा जाणवत असेल आणि रोगप्रतिकारक शक्ती कमजोर झाली असेल, तर […]
- [लिव्हर सिरोसिस – आयुर्वेदात उपचाराची आशा](https://harshalnemade.com/liver-cirrhosis-ayurvedic-upachar/): लिव्हर सिरोसिस – आयुर्वेदात उपचाराची आशा “डॉक्टर, माझं यकृत सिरोसिसमुळे खूपच बिघडत चाललंय… आता काही करता येईल का?” रुग्णाच्या डोळ्यांत काळजी होती, पण आशेची एक हलकीशी झलकही दिसत होती. अशा अनेक रुग्णाचा एकच प्रश्न असतो — यावर मार्ग आहे का? होय, नक्कीच आहे. आयुर्वेदात यकृत सिरोसिसवर प्रभावी आणि शास्त्रीय उपचार आहेत. आजकाल यकृताचं आरोग्य हे अनेक कारणांनी धोक्यात आलं आहे — चुकीचा आहार, मानसिक ताण, प्रदूषण आणि शरीरात साचलेले विषद्रव्यं. यामुळे लिव्हर हळूहळू कुरूप-कडक-कठीण (scarred) होत जातं आणि त्याची कार्यक्षमता कमी होते. ही स्थिती म्हणजेच यकृताचा सिरोसिस, एक वाढणारा गंभीर आजार. पण घाबरून जाण्याची गरज नाही. आयुर्वेदात या आजारावर केवळ लक्षणांवर […]
- [किडनी फेल्युअर आयुर्वेद उपचार](https://harshalnemade.com/kidney-failure-ayurvedic-upachar/): आयुर्वेद आणि मूत्रपिंड निकामी होणे: वेदाकेअर आयुर्वेदकडून उपचार परिचय: आयुर्वेद मूत्रपिंड निकामी होण्यासाठी खरोखर मदत करू शकतो का? “डॉक्टर, माझ्या क्रिएटिनिन रिपोर्टमध्ये वाढ दिसतेय… मला क्रॉनिक किडनी डिसीज आहे. सगळीकडे सांगतात की आता डायलिसिस किंवा ट्रान्सप्लांट करावं लागेल… पण मी आयुर्वेदात काही उपाय आहे का, हे शोधत होतो. वेस्टर्न मेडिसिनमध्ये डॉक्टर डायलिसिस किंवा ट्रान्सप्लांट सुचवत आहेत. पण काही लोक म्हणतात की आयुर्वेदामध्ये यावर उपाय आहे. खरंच आयुर्वेद किडनी फेल्युअरसाठी उपयोगी आहे का? हा खूपच महत्त्वाचं आणि संवेदनशील प्रश्न आहे. जेव्हा तुम्हाला मूत्रपिंड निकामी होणे (Kidney Failure) सारखा गंभीर आजार होतो, तेव्हा आधुनिक वैद्यकशास्त्रात उपाय नसल्यास तुम्ही पर्याय शोधू लागता. मूत्रपिंड निकामी […]
- [पित्ताचे खडे कसे तयार होतात? पित्ताचे खडे व आयुर्वेद उपचार](https://harshalnemade.com/pittache-khade-kase-tayar-hotat/): पित्ताचे खडे कसे तयार होतात? पित्ताचे खडे व आयुर्वेद उपचार पित्ताशयाच्या विविध आजारांपैकी पित्ताशयातील खडे सर्वसामान्यपणे नियमित आढळणारा एक त्रास आहे. पुरुषांपेक्षा स्त्रियांमध्ये जास्त प्रमाणात दिसून येतो. आयुर्वेदात पित्ताश्मरी चे वर्णन पित्तज अश्मरी असे केलेले आढळते. आचार्य सुश्रुतांनी वर्णन केलेल्या सात आशयांपैकी पित्ताशय वर्णन केले आहे. पित्ताशयाला काही ठिकाणी क्लोम असे म्हटले असून आचार्य डल्हणानुसार क्लोम म्हणजे यकृताखाली उजव्या बाजूला तिळाच्या आकाराप्रमाणे दिसणारा अवयव. Cholelithiasis- पित्ताशयातील अश्मरी हा सर्वसामान्यपणे आढळणारा आजार असून आयुर्वेद संहितांमध्ये याचे लक्षणे पित्तज उदरशुल, यकृतदाल्योदर, शाखाश्रित कामला, सन्निपात उदर यासारखे दिसते. पित्ताशयातील खडे होण्याची कारणे 1) कफ कारक कारणे:- स्निग्ध, मधुर, पिच्छील, गुरु आहार सेवन, दिवसा झोपणे, व्यायाम न […]
- [कंबरदुखी – आयुर्वेदिक लेप, बस्ती व पंचकर्माने नैसर्गिक आराम](https://harshalnemade.com/kambar-dukhane-upay/): पूर्वीच्या काळी चुलीसमोर खाली बसून स्वयंपाक केला जाई. दररोज संपूर्ण अंगाला तैल लावून गरम पाण्याने स्नान केले जाई. मासिक पाळीवेळी बाहेर बसून शरीर व मन यांना संपूर्ण विश्रान्ति मिळत असे, त्यासहच दूध तूप यांची आवड असून शारीरिक कष्ट देखील होत असत. त्याचा परिणाम म्हणून आयुर्वेदीय स्नेहन – स्वेदन वातशमन होऊन पर्यायाने कंबर, पाठ, मान, गुडघेदुखी कमी दिसे या उलट सध्याचे जीवन आढळते. अंगाला तेल लागत नाही. साबणाने त्वचा रुक्ष बनत जाते. घोडयासारखे उभे राहून पुढे झुकून गॅसवर स्वयंपाक केला जातो. बाळंतपणात शेक शेगडी नाही,चित्र विचित्र बाहेरील अन्न खाण्याने वजन वाढलेली याचा परिणाम म्हणून वेरीकोस वेन्स, गुडघेदुखी, कंबरदुखी, मानदुखी यात भर पडली […]
- [सात्त्विक आहार – आयुर्वेदिक शुद्ध आहारशैली व आरोग्याचे रहस्य](https://harshalnemade.com/satwik-aahar-aarogya/): आहाराचे सात्विक, राजस आणि तामस असे तीन प्रकार होतात. त्यातील राजस आणि तामस आहार हा आरोग्यासाठी आणि योगशास्राच्या हिशेबाने जवळ जवळ त्याज्यच आहे. सात्विक आहार हा शरीर आणि मन यांचे आरोग्य उत्तम ठेवतो. आपल्या शरीराची जडण घडण देशकालपरत्वे बदलत असली तरी सात्विक आहार घेवून त्यातून उत्पन्न झालेले शरीर व मन हे शरीर प्रकृती आणि मन प्रकृती उत्तम ठेवण्यास कारणीभूत ठरते. शरीरातील वातदोष आणि पित्तदोष यामध्ये राजस आणि तामस आहाराने संहारशक्ती उत्तम होऊ शकते परंतु सात्विक आहाराने जीवनशक्तीला बल मिळते. सुश्रुताचार्यांनी प्राकृत कफ हा सत्व गुणांचा धरला आहे. आणि पित्त हे देखील सत्व गुणाचे धरले आहे. बिघडलेला कफ आणि बिघडलेला वात यांनी […]
- [गुडुची / गिलोय काढा – नैसर्गिक अमृत](https://harshalnemade.com/guduchi-giloy-amruta-natural-amrut/): “गुडुची ही नैसर्गिक अमृत आहे!” अशी उल्लेख आयुर्वेदिक ग्रंथांमध्ये अनेक ऋषींनी या वनस्पतीबद्दल केली आहेत. एका संदर्भानुसार, राम आणि रावण यांच्यातील युद्धानंतर, देवांचा राजा इंद्राने राक्षसांनी मारलेल्या वानरांना अमृताची वर्षा करून पुनर्जनन दिले. जिथे जिथे अमृताचे थेंब पुनर्जनन झालेल्या वानरांच्या शरीरावर पडले, तिथे तिथे गुडुची वनस्पती उगवली. आयुर्वेदात गुडुचीचे अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. म्हणूनच आयुर्वेदात गुडुचीला अमृता असे नाव देण्यात आले आहे. नावाप्रमाणेच, ही बहुआयामी वनस्पती अमर आहे, मातीतले पाण्याचे प्रमाण कितीही कमी असले तरी ती सुकत नाही. तुम्ही गुडुची टेरेस, बाल्कनी किंवा बागेतही लावू शकता. गुडुचीची पाने खाद्य पानांसारखी दिसतात. निंबाच्या झाडासोबत लावल्याने या वनस्पतीच्या गुणधर्मांमध्ये आणखी वाढ होते. ही वनस्पती […]
- [बस्ती म्हणजे एनिमा एक मोठा गैरसमज](https://harshalnemade.com/basti-enema-panchakarma-dosh-shuddhi/): बस्ती म्हणजे एनिमा असा व्यवहारातील भयंकर मोठा गैरसमज आहे. कृतीतील साधर्म्यामुळे हा गैरसमज झालेला आहे. परंतु पोट, मांड्या व पाठ, मांड्या याठिकाणी औषधी सिद्ध तेल लावून तेल लावलेल्या ठिकाणी विशिष्ट औषधी सिद्ध शेक करून पोटामध्ये औषधी सिद्ध स्नेह पदार्थ,तेल,काढे,दूध,तूप गुदमार्गाद्वारे घेणे अशा पद्धतीने बस्ती उपचार करावयाचा असतो. यापूर्वी शरीरातील अजीर्ण अग्निमांद्य नष्ट्य करायचे असते. शरीरात वात दोष हा कफ व पित्त या दोन दोषांना काम करण्यास प्रवृत्त करत असतो. अशा वात दोषासाठी औषधी तेल हे अंत:बाहय वापरणे गरजेचे असते. त्याबरोबर बस्ति उपचार हि प्रत्येक आजाराची निम्मी उपचार पद्धत आहे. पाठीचा मणका आणि त्यावर परिणाम करणारे शरीरातील सर्व घटक आणि वातविकार जसे […]
- [तोतरे बोलणे – कारणं, उपाय व आयुर्वेदिक थेरपी](https://harshalnemade.com/totara-bolane-upay/): तोतरेपण: कारणे, लक्षणे आणि आयुर्वेदिक उपाय तोतरेपण म्हणजे काय? तोतरे बोलणे (Stuttering) ही एक भाषा आणि संभाषणाशी संबंधित समस्या आहे, ज्यामुळे बोलताना शब्द अडखळणे, पुनरावृत्ती होणे किंवा बोलणे थांबणे असे अनुभव येतात. ही समस्या लहान मुलांपासून प्रौढांपर्यंत कोणालाही होऊ शकते. तणाव, चिंता, अनुवांशिकता किंवा भाषा विकासातील अडचणी यामुळे तोतरेपण उद्भवू शकते. आपलं बोलण स्वच्छ आणि स्पष्ट असेल तर समोरच्या व्यक्तीवर छाप मारण्याचं काम सोपं होतं. पण काहीना तोतर बोलण्याची समस्या सतावते आणि त्यांच्या चेहऱ्यावर चिंता दिसु लागते. तोतरे बोलण्याची कारणे तोतरेपणाची कारणे विविध असू शकतात, ज्यामध्ये शारीरिक, मानसिक, अनुवांशिक आणि पर्यावरणीय घटकांचा समावेश होतो. खालीलप्रमाणे याची सविस्तर माहिती: 1. अनुवांशिकता (Genetic […]
- [लेप कसा करावा? आयुर्वेदातील लेपाचे प्रकार व वापर](https://harshalnemade.com/lep-kasa-karava-lepache-prakar/): लेप म्हणजे ओढा घालणे असा व्यवहारात साधा अर्थ आहे, परंतु चरक ॠषींनी शरीराच्या आजारांसाठी आभ्यन्तर शुद्धी ( पंचकर्म व पोटातील औषधी ) तसेच बाह्यशुद्धी साठी अंगाला तेल लावणे, उटणे लावणे, लेप लावणे इ प्रकार सांगितले आहेत. आजार समूळ जाण्यासाठी म्हणूनच लेपाचा प्रभावीपणे वापर करता येतो. लेपामूळे त्वचा विकार, सोरायसिस , वातरक्त, रक्त साकळणे, फुप्फुसात पाणी साठणे, जलोदर , गुडघेदुखी, मानदुखी, कंबरदुखी, टाचा दुखणे, हातापायांच्या भेगा , डोक्यात कोंडा होणे, डोळ्याखालील काळी वर्तुळे, वांग, निलिका , चामखिळ, तारूण्यपिटीका, केस पांढरे होणे, स्री विशिष्ट अवयवांची ( स्तन व नितंब ) यांची योग्य वाढ न होणे, शरीराचा दाह होणे, शरीर अत्यंत गार होणे, जास्त […]
- [शिरोधारा पंचकर्म: आयुर्वेदिक तणावमुक्ती आणि मानसिक शुद्धीकरण](https://harshalnemade.com/shirodhara-panchakarma/): शिरोधारा: आयुर्वेदातील एक अद्भुत मानसिक विश्रांती आणि मेंदूविकारांवरील प्रभावी उपचार आजच्या धावपळीच्या युगात वाढलेला कामाचा ताण, जागरण, स्पर्धा, या सर्व हेतूमुळे शरीरात वाताची वृद्धी होताना दिसते. अशावेळेस शिरोधारेचा वापर त्या विकृत वाताला जिंकण्यासाठी करतात. वेगवेगळ्या पंचतारांकित हॉटेल्स, मॉल्स व स्पामध्ये शिरोधारेचा वापर करून लोंकाना रिल्याक्सेशन् दिले जाते. शरीराला रिल्याक्सेशन मिळणे एवढाच तोकडा फायदा आयुर्वेदाला अपेक्षित नाही. शिरोधारेचे बरेच फायदे ग्रंथात सांगितलेले दिसतात. शिरोधारा आयुर्वेदिक महत्त्व प्राणा: प्राणभूतां यत्राश्रिता सर्वेन्द्रियाणि च ।यदुत्तमाङ्गमाङ्गानां शिरस्तदभिधीयते ॥(चरकसंहिता, सूत्रस्थान १७/१२) सर्व प्राणिमात्रांच्या इंद्रियांचे, प्राणाचे व मनाचे स्थान असणाऱ्या शिराला ‘उत्तमांग’ असे आयुर्वेदात म्हटले आहे. प्राणवायू आणि मन हे दोन्ही महत्त्वाचे घटक शिरामध्ये वास करत असल्यामुळे, त्यावर […]
- [नेत्रतर्पण (नेत्रबस्ती) – डोळ्यांचे पोषण करणारा आयुर्वेदिक उपाय](https://harshalnemade.com/netratarpan-netrabasti-panchakarma/): तर्पयतिति, तृप्तीकरं यद्‌ तद्‌ तर्पणम्‌ । ज्या क्रियेमुळे अवयवास तृप्ती मिळते त्या क्रियेस तर्पण असे म्हणतात. डोळ्यांना झालेले विविध आजारांच्या चिकित्सेमध्ये डोळ्यांचे आरोग्य चांगले राहावे म्हणून आयुर्वेद शास्त्राने नेत्रतर्पण हा एक चिकित्सा उपक्रम सांगितलेला आहे.नेत्रतर्पणाने मानेवरील अवयवांचे व नेत्रगत असलेल्या दोषांचे स्त्रावरूपाने शोधन व शमन केले जाते. नेत्र तर्पण विधी :- नेत्रतर्पण सकाळी किंवा सायंकाळी वारा, ऊन, धुळ, धूर येणार नाही अशा खोलीत, अन्नपचन पूर्ण झालेले आहे अशा व्यक्तीस चांगल्या शय्येवर उताने झोपवावे.  दोन्ही डोळ्यांभोवती दोन बोटे उंच अशी उडीद पीठ कणकेची, एकसारखी व त्यामधून तर्पणाचा द्रव बाहेर झिरपणार नाही अशी गोल पाळी तयार करावी.  डोळे मिटलेले ठेवून आवश्यक त्या औषधांनी […]
- [पुटपाक उपचार – डोळ्यांच्या आजारांवर आयुर्वेदिक नेत्रोपचार](https://harshalnemade.com/putpak-upachar/): पुटपाक हा नेत्रतर्पणानंतर केला जाणारा एक चिकित्सा उपक्रम आहे. तर्पणानंतर डोळ्यास आलेली क्लिन्नता दूर करण्यासाठी, नेत्रबल वाढविण्यासाठी पुटपाक उपक्रम केला जातो. नेत्रतर्पणाने डोळ्यातील दोष, रोग शांत झाल्यानंतरच पुटपाक द्यावा. तर्पण करण्यायोग्य व्यक्तीमध्येच किंवा रुग्णांमध्ये पुटपाक केला जातो. पुटपाकासाठी वापरली जाणारी औषधे व डोळ्यांच्या विविध रोगांमध्ये केल्या जाणाऱ्या उपयोगानुसार पुटपाक तीन प्रकारे करता येतो. पुटपाकाचे प्रकार १ ) स्नेहन पुटपाक :- स्नेहन पुटपाकामध्ये पाण्यातील प्राण्यांचे मांस, मेद, वसा, मज्जा, गोड पदार्थ, स्निग्ध औषधीद्रव्य, जीवनियगण, काकोली, क्षीरकाकोली, यष्टी, शतावरी, जीवन्ती इ. औषधांचा उपयोग करतात. उपयोग : स्नेहन पुटपाकाचा डोळे कोरडे पडणे, संकोचित होणे, मलिन होणे, तिरळे होणे, पापण्या कोरड्या पडणे, वाकड्या होणे, पापण्यांमध्ये […]
- [नेत्रधावन: डोळ्यांच्या स्वच्छतेसाठी आयुर्वेदिक चिकित्सा](https://harshalnemade.com/netradhavan-netrabasti-panchakarma/): ।। सर्वेन्द्रियाणां नयनं प्रघानम्‌ ।। सर्व इंद्रियांमध्ये नयन (नेत्र, डोळा) हे प्रधान इंद्रिय आहे. डोळा व दृष्टी ही परमेश्वराने मानवाला दिलेली पंचज्ञानेंद्रियांतील सर्वोत्कृष्ट देणगी आहे. मानवाचे बहुतांशी ज्ञान व जीवनपद्धती ही डोळा व दृष्टीवर अवलंबून असते. अशा प्रधान इंदियांचे आरोग्य चांगले राहण्यासाठी व इंद्रियास झालेल्या आजारांच्या चिकित्सेसाठी आयुर्वेद शास्त्राने ‘नेत्रधावन’ हा एक चिकित्सा उपक्रम सांगितेलेला आहे. ॥ प्रक्षालनम्‌ धावति शुद्धति इति धावनम्‌ ।। धावन म्हणजे प्रक्षालन शुद्धी करणे, धुऊन काढणे होय. ज्या उपक्रमामध्ये डोळ्यांची शुद्धी केले जाते. त्या उपक्रमास ‘नेत्रधावन’ असे म्हणतात. डोळा हा अगभिगुणभुयिष्ट आहे. त्यास कफापासून विरुद्ध गुणाने भय असते. कफ हा जलिय, पिच्छिल आहे. म्हणून त्यास स्त्राव रुपाने बाहेर काढण्यासाठी […]
- [नस्य पंचकर्म नाकाद्वारे शरीरशुद्धीचा उपचार](https://harshalnemade.com/nasya-panchakarma-upay/): आपले संपूर्ण शरीर व संपूर्ण विश्व हे पृथ्वी-आप-तेज-वायू-आकाश या पंचमहाभूतांपासून बनलेले आहे. त्यामुळेच ‘जे पिंडीते ब्रह्मांडी’ या न्यायाने आपल्या आसपासच्या जगात घडणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीचा आपल्या शरीर व मनावर परिणाम होत असतो.बाह्य जगाचे हे ज्ञान आपल्या शरीराला पंचज्ञानेंद्रियामार्फत होत असते. (कर्ण-नेत्र-नाक-त्वचा-जिव्हा) म्हणूनच यापैकी एकाचेही कार्य उणावले तरी संपूर्ण शरीराचा समतोल ढासळू शकतो. नाक है त्यापैकीच एक – संपूर्ण शरीराचा प्राण ज्यावर अवलंबून आहे असा आपला श्‍वास या श्‍वासाद्वारे संपूर्ण शरीराला जीवन शक्‍ती पुरविण्याचे कार्य हे छोटेसे इंद्रिय करत असते.आयुर्वेदीय पंचकर्म (वमन-विरेचन-बस्ती-नस्य-रक्तमोक्षण) हे चिकित्सेचे पंचप्राणच आहेत. अशा या शरीर शोधनार्थ केल्या जाणाऱ्या पाच उपक्रमांपैकी ऊर्ध्वभागासाठी तसेच संपुर्ण शरीरासाठी नस्य हे अत्यंत महत्वाचे कर्म […]
- [लेप उपचार – वेदना, सूज आणि त्वचारोगांवर प्रभावी आयुर्वेदिक लेपन](https://harshalnemade.com/lepa-upachar-lepan-panchakarma/): आपण रोजच्या जीवनात अनेक असे आजार पाहत असतो की त्यावर आपल्या घरातील थोर व्यक्ती अमूक अमूक गोष्टीचा लेप करा असे सांगत असतात. लेप म्हणजे काय? एखाद्या औषधाचे चूर्ण पाण्यात दुधात, ताकात किंवा इतर द्रव पदार्थात एकत्र करून दुखणाऱ्या भागावर लावणे किंवा औषधी वनस्पती पाण्यात, दुधात, ताकात इत्यादींमध्ये उगाळून त्याचा गंध दुखणाऱ्या भागावर लावणे म्हणजे लेप होय. लेपाचे प्रकार : १) शीत लेप : हा स्पर्शाने किंवा गुणाने थंड असतो. शास्त्रीय भाषेत याला ‘प्रलेप’ असे म्हणतात. थंड लेप हा गरम लेपाच्या मानाने पातळ जाडीचा असावा. उपयोग : शीत लेप हा पित्ताच्या आजारांमध्ये तसेच त्वचेला कांती आणण्यासाठी उपयोगी असतो. २) उष्ण लेप : […]
- [ताक थंड की गरम? बटरमिल्क आयुर्वेदिक दृष्टिकोनातून जाणून घ्या](https://harshalnemade.com/tak-buttermilk-thand-ki-garam/): तक्रं लघु कषायाम्लं दीपनं कफवातजित्‌ ॥ ३४ ॥शोफोदरार्शोग्रहणीदोषमूत्रग्रहारुचीः प्लीहगुल्मघृतव्यापग्द्रपाण्डवामयाज्जयेत्‌ ॥ ३५ ॥ ताक हलकें, आंबट व किंचित्‌ तुरट, वातनाशक, कफघ्न व दीपक असून सूज, उदर, मूळव्याध, संग्रहणी, मूत्ररोग, ग्रह ( बालग्रह इत्यादि ), अरुचि, पांथरी, गुल्म, पांडू व विष आणि घृतजन्य विकार यांचा नाश करिते.हा दुधापासून बनणारा पदार्थ आहे. दुधाचे दही व दही घुसळून ताक केले जाते. याचे दोन प्रकार असतात.१] सजल म्हणजे पाणी घालून घुसळलेले. सजलाचे हे दोन प्रकार होतात.अ] सस्नेह – स्निग्धता असलले – लोणी असलेलेब] नि: स्नेह – स्निग्धता नसलेले. लोणी नसलेले [२] निर्जल म्हणजे पाणी न घालता घुसळलेल्या दह्यापासून बनविलेले.पाणी न घालता सायीचे दही घुसळून तयार होणाऱ्या पदार्थास ‘घोल’ असे […]
- [आयुर्वेदिक पानक व शरबत – कोल्डड्रिंक्सला आरोग्यदायी पर्याय](https://harshalnemade.com/panak-ayurvedic-sarbat-colddrinks/): पानक – सरबत उन्हाळ्याचे दिवस सुरु झाले कि सगळ्याचे पाय थंड पेयांच्या दिशेला वळू लागतात. उन्हाळ्याच्या काळात वातावरणातील सूर्याची तेजस्वी किरण आणि अति-पातळ गरम हवा शरीरातील ओलसरपणा कमी करते. वाढलेली उष्णता, अग्नीच्या ज्वाळेप्रमाणे वाहत असलेली गरम वाऱ्याची झळ, खूपच कष्टदायक व स्वास्थ्यास हानिकारक ठरते. यामुळे शरीरातील जलीय अंशाचा नाश होऊन शरीरात अशक्तपणा, अस्वस्थता, चिंता, थकवा इत्यादीची लक्षणे दिसतात आणि तहान जास्त जाणवते.या सौम्य जलीय अंशाचे रक्षण करण्यासाठी गोड, पातळ, हलके, पचण्यास हलके, जलीय, ताजे, थंड व स्निग्ध गुणयुक्‍त पदार्थांचे सेवन केले पाहिजे. म्हणून उन्हाळ्यात कमी अन्न घेऊन पुन्हा पुन्हा थंड पाणी आणि पेये पिणे फायदेशीर ठरते.या थंड पदार्थांमध्ये सगळ्यांना आवडणारे असते […]
- [रक्तमोक्षण रक्त काढणे: पंचकर्म आयुर्वेदिक उपाय](https://harshalnemade.com/raktamokshan-jalu-rakta-kadhane-panchakarma/): रक्तमोक्षण रक्तमोक्षण म्हणजे त्याग करणे, सांडणे, वाहविणे, विकारकारक दृष्ट रक्ताचा त्याग केल्यावर आजाराचा जोर कमी पडून रुग्णास बरे वाटावे हा आयुर्वेद चिकित्सकांचा नेहमीचा अनुभव आहे. रक्तमोक्षण : ज्या चिकित्सा पध्दतीमध्ये रूग्ण शरिरातून दूषित झालेले रक्‍त बाहेर काढले जाते त्या क्रियेस रक्‍तमोक्षण असे म्हणतात. रक्त हे लाल असते हे खरे पण जे लाल असते ते रक्तच ही कल्पना चूक आहे. कारण जसे अम्ल रसाचे पित्त तसेच रक्त रंगाचे पित्तही असू शकते. म्हणूनच असा संभ्रम उत्पन्न झाल्यास ‘शुने काकाय वा दद्यात्‌,’इत्यादि उपाय सांगितला आहे, रक्तात दोषांचा उद्रेक झाला असता आपण शिराव्यध न केला तर निसर्ग तो रक्तपित्ताच्या रूपाने करतो, अशावेळी दोष रक्तरंगाचे पित्त […]
- [विरेचन पंचकर्म](https://harshalnemade.com/virechan-panchakarma-julab-upachar/): पंचकर्म ही अशीच वैशिष्ट्यपूर्ण शरीर शोधन चिकित्सा पद्धती असून हे आयुर्वेदाचे भूषणच म्हणावे लागेल. या पंचकर्म उपचारांनी शरीरातील बिघडलेल्या प्रमाणापेक्षा वाढलेल्या दोषांना (वात-पित्त-कफ) योग्य रितीने शरीराबाहेर काढून टाकले जाते, त्यामुळे दुर्धर रोग, वारंवार उद्‌भवणारे आजार, लहानसहान शारीरिक तक्रारी चांगल्याप्रकारे बऱ्या होतात. शिवाय निरोगी माणसाचे आरोग्य उत्तम टिकवले जाते. पंचकर्म चिकित्सेपैकी ‘विरेचन’ या उपक्रमात शरीरातील बिघडलेले दोष जुलाबावाटे, गुदद्वारामार्गबाहेर काढले जातात. विशेषत्वाने पित्त आणि कफ वातासाठीही उपक्रम उपयुक्त आहे. रोजच्या रोज मलप्रवृत्ती होणे हा निसर्ग नियम असल्याने विरेचनाद्वारे शरीरशोधन करण्यास सुलभ जाते. दोष व मलांशांना अधोमागनि किंवा गुदमागाने बाहेर काढणारे कर्म म्हणजेच विरेचन कर्म होय. विरेचन हा पंचकर्मातील दुसरा उपक्रम आहे. अधोभागहर […]
- [वमन पंचकर्म – कफ शुद्धीसाठी प्रभावी आयुर्वेदिक उपचार](https://harshalnemade.com/vaman-ulti-panchakarma/): ‘पंचकर्म’ हे शोधन कर्म आहे. पंचकर्मापैकी सर्वात प्रथम कर्म वमन हे आहे. वात, पित्त, कफ या तीन दोषांपैकी वमन ही कफाची चिकित्सा. ज्या कर्मामध्ये औषधांच्या उपयोगाने शरीरातील बिघडलेले दोषांना शास्त्रीय पद्धतीने उर्ध्वभाग (मुखावाटे) म्हणजे उलटीवाटे बाहेर काढले जाते त्यास वमन म्हणतात. आयुर्वेदात कोणतेही कर्म हे ३ भागात केले जाते. ज्यामुळे या कर्माचा शरीराला व्याधीमुक्‍त करण्यासाठी व इतर कोणतेही अपाय होणार नाही. यामध्ये सर्व कर्म हे रुग्णाचे व व्याधीचे (आजाराचे) बल पाहून केले जातात. ते या प्रकारे – १) पुर्व कर्म २) प्रधान कर्म ३) पश्‍चात कर्म पुर्व कर्म : हे कर्म वमनापूर्वी केले जाते. यामध्ये सर्व शरीरभर पसरलेले दोष कोष्ठात अर्थात […]
- [पार्किन्सन (कंपवात) वर उपाय: आयुर्वेदिक उपचार](https://harshalnemade.com/parkinson-kampvata-upachar-treatment/): पार्किन्सन रोग हा एक अपक्षयी विकार आहे. हा वृद्धांचा रोग आहे आणि त्याची व्याप्ती 65 वर्षांवरील लोकांमध्ये 1% पासून 80 वर्षांवरील लोकांमध्ये 5% पर्यंत वाढते आणि पुरुष व स्त्रियांना समान प्रमाणात प्रभावित करते. या रोगाची सुरुवात सौम्य असते आणि हळूहळू प्रगतीशील असते, ज्यामुळे प्रगत वयात गंभीर आजार होतो. पार्किन्सनिझम हा एक न्यूरोलॉजिकल विकार आहे जो 65 वर्षांनंतर 1% लोकसंख्येला प्रभावित करतो. आयुर्वेदानुसार, पार्किन्सन रोग किंवा पार्किन्सनिझम याला “कंपवात” म्हणून ओळखले जाते, जे वात दोषाच्या वाढीमुळे होते. कंप म्हणजे थरथरणे आणि वात हा शरीरातील हवा आणि सर्व हालचाली नियंत्रित करणारा एक दोष आहे. आयुर्वेदाचे तत्त्व शरीरातील सर्व तीन दोषांचे संतुलन साधणे आहे. […]
- [ट्यूबल ब्लॉकेज: कारणे, महत्त्व आणि आयुर्वेदिक उपचार](https://harshalnemade.com/tubal-blockage-ayurvedic-upchar/): ट्यूबल ब्लॉकेज (Tubal Blockage) म्हणजे स्त्रीच्या प्रजनन प्रणालीतील बीजवाहिन्या (Fallopian Tubes) किंवा फॅलोपियन ट्यूब्स अंशतः किंवा पूर्णपणे बंद होणे. या नलिका गर्भाशयाला अंडाशयाशी जोडतात आणि गर्भधारणेसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या भूमिका बजावतात. याच मार्गाने अंडी गर्भाशयात पोहोचतात आणि शुक्राणू त्यांच्यापर्यंत पोहोचून फलन क्रिया पूर्ण होते. या ट्यूब्सचे मुख्य कार्य अंडाशयातून (Ovary)  निघालेल्या अंड्याला गर्भाशयापर्यंत पोहोचवणे आणि फलन (Fertilization) होण्यास मदत गर्भधारणेस मदत करणे आहे. जर या नलिकांमध्ये अडथळा निर्माण झाला तर अंड आणि शुक्राणूंचा संयोग होऊ शकत नाही, ज्यामुळे नैसर्गिक गर्भधारणेस अडथळा येतो. हे वंध्यत्वाच (Infertility)  एक प्रमुख कारण आहे आणि आजच्या आधुनिक काळात ही समस्या मोठ्या प्रमाणात वाढत आहे. विशेषतः शहरी जीवनशैली, […]
- [निरोगी आयुष्याची गुरुकिल्ली – आयुर्वेद](https://harshalnemade.com/nirogi-kase-rahave-ayurveda/): आयुर्वेद हे एक प्राचीनतम भारतीय वैद्यकशास्त्र आहे. आयुर्वेदशास्त्राचे प्रयोजनच मुळी “ स्वस्थस्य स्वास्थ्य रक्षणम्‌ आतुरस्य विकारप्रशमनम्‌ च ” हे आहे. अर्थात निरोगी व्यक्‍तीच्या आरोग्याचे संरक्षण करणे आणि एवढे करूनही जर रोग झालाच तर त्यावर उपचार करणे हे आयुर्वेदाचे प्रयोजन आहे. यामध्ये निरोगी व्यक्‍तीचे आरोग्य टिकवून ठेवण्यास सर्वोच्च प्राधान्य दिलेले आहे. रोगावर उपचार करणे ही दुय्यम बाब आहे. वृक्षाचे मूळ कायम ठेवून फक्त त्याच्या शाखादी विस्तार तोडून टाकता असता त्यास कालांतराने शाखा वगेरे फुटून तो पुर्ववत होतो, त्याचप्रमाणे शरीरातील दोष जर समूळ पंचकर्माने काढुन टाकले नाहीत, तर पुन्हा ते काही कारणाने वाढुन रोग उप्तन्न करतात. रोगाच्या मुळ कारणाकडे दुर्लक्ष करुन केवळ बाह्य लक्षणांवर उपचार […]
- [मानदुखी आणि आयुर्वेदिक उपचार NECK PAIN AYURVEDIC TREATMENT](https://harshalnemade.com/manadukhi-upay-neckpain-treatment/): वय वर्ष 35 नंतर शरीराच्या होणारया झीजेमुळे वातप्रकोप होऊन मानदुखीचा आजार हा दिसुन येतो. मानदुखीची कारणे:- अतिस्थुलपणा, अतिव्यायाम, अतिशुक्रक्षय वातुळ पदार्थांचे अतिरिक्त सेवन, चुकीच्या पद्धतीने केलेला व्यायाम, स्रियांच्या बाबतीत मासिक पाळी व गर्भाशयाच्या तक्रारी, पाठीच्या मणक्यात दिलेली इंजेक्शने, मणक्यातील जन्मजात विकृती, चुकीच्या पद्धतीने झोपणे, मुळव्याध, रक्ताल्पता, पांडुरोग, डोक्यावर फार ओझे वाहुन नेणे इ. अनेक कारणांमुळे मानदुखी, खांदेदुखी अशी लक्षणे उत्पन्न होतात. या व्यतिरिक्त संधीवात, आमवात, वातरक्त, तृतीयक आणि चातुर्थिक ज्वर (तापाचे प्रकार) याचा परिपाक म्हणुन सुद्धा लक्षणरुप खांदेदुखी व मानदुखी आढळते.  काही वेळा मानेतील जास्तीची बरगडी या आजाराचे कारण असु शकते. डाव्या हातातील, मानेतील,खांदयातील वेदना बर्याचदा हृदयविकाराची शक्यता दर्शवतात.  खुप जळजळीत,तिखट,आंबट,खारट […]
- [आमरस आवडतो मग हे वाचाचं](https://harshalnemade.com/mango-juice-aamras/): आंब्याचा रस हे उत्तम शक्‍तीवर्धक औषध आहे म्हणून वैशाख व जेष्ठ महिन्यात आंबे खावे. लहानांपासुन थोऱ्यामोठ्यापर्यंत सगळ्यांनाच आवडणाऱ्या आमरसामुळे अशक्तता कमी होते, ताकद वाढते,वजन वाढण्यास मदत होते. कैऱ्या झाडावर असतानाच जमिनीवर पडू न देता, ते तोडून गवताच्या अढीत नैसर्गिकरीत्या पिकवलेला आंबाच वापरावा.  नैसर्गिकरीत्या पिकवलेला आंबा लवकर खराब होत नाही. केमिकल, कारबाईड, चुना लावलेल्या आंबा लवकर पिकते. परंतु याने आंब्याचे आयुष्य कमी, तो आंबट होते, शिवाय केमिकलमुळे शरीरावर गंभीर दुष्परिणाम होतात. ताजा आंबा खाण्यापुर्वी स्वच्छ धुवुन काही वेळ पाण्यात भिजत ठेवाणे आवश्यक आहे, याने आंब्यातील उष्णता कमी होते, आंब्यावरील रसायने, धूळ, घाण, सुकलेला चीक, इत्यादि त्रासदायक गोष्टी निघुन जातात. पिकलेला आंबा तासभर […]
- [चेहऱ्याचे आरोग्य आणि आयुर्वेद](https://harshalnemade.com/chehara-aarogya-sundar-honyache-upay/): मुरमे, पुटकुळ्या, डोळ्या खालील काळी वर्तुळे, नाकाचे हाड वाढणे, मुरमांचे खड्डे आणि डाग, अतिरिक्त लव (स्रीयांचे बाबतीत) हिरवी दाढी, चाई पडणे, रुक्षत्वचा, तेलकट त्वचा, तिरळेपणा, चामखिळ, वांग, दातांच्या विकृति, ओठावरील पांढरे डाग, चेहरा काळा पडणे इत्यादी कारणांनी चेहर्याचे आरोग्य बिघडते आणि त्याचा परिणाम शारिरीक मानसिक व्यक्तिमत्वावर घडतो. मानेपासून वरील भागांत आयुर्वेद शास्रानुसार रक्त आणि कफ दोषांचे आधिक्य असते. त्यासाठी रक्त व कडू तुरट गोड सर सात्विक अन्नसेवन केले पाहिजे, चमचमीत, मांसाहार, तळण, व्यसने जागरणे यांचा हव्यास सोडला पाहिजे. कफदोष प्राकृत होण्यासाठी ‘वमन’ या पंचकर्मोपचाराचा वापर करावयास हवा. नस्य, कर्णपूरण, औषधी गुळण्या, मुखलेप, जळवा लावणे, शिरोधारा, शिरोबस्ति, विरेचन, नेत्रांजन यांचा वापर करून […]
- [ग्रीष्म ऋतुचर्याGrishma Rutucharya](https://harshalnemade.com/grishma-rutucharya/): वसंत ऋतु संपताच उन्हाळा सुरू होतो व सूर्याचे किरण तीव्र होऊन कडक ऊन पडते. उन्हाळा हा भारतातील सर्वात मोठा अर्थात जास्त दिवस राहणारा मौसम आहे. भारतात कित्येक ठिकाणी ८-१० महिने उन्हाळा असतो. तसे पाहिले तर ऋतु विचाराच्या दृष्टीने चैत्र ते आषाढ (एंप्रेल ते जुलाई) हा काळ उन्हाळ्याचा ऋतु मानला जातो. मे ते जुलै दरम्यान (अंदाजे) उन्हाळा (उन्हाळा) हंगाम मानला जातो. ज्येष्ठ आणि आषाढ हे महिना उन्हाळ्याचे ग्रीष्म ऋतूचे असतात. सूर्यप्रकाशातील किरण या महिन्यांत इतके मजबूत आहेत की त्यांना सकाळीसुद्धा सहन करणे सोपे नाही. हा हंगाम सूर्य पृथ्वीजवळ येताच उद्भवतो. या हंगामात सुर्य विषुववृत्तातून कर्करोगाच्या उष्णकटिबंधाकडे सरकते, ज्यामुळे भारतातील बहुतेक सर्व ठिकाणी […]
- [वेदना, त्यावरील विविध शेक](https://harshalnemade.com/pain-lepa-dukhane-kami-karnyache-lep/): निसर्गातील सूर्याप्रमाणे आपल्या शरीरात जाठराग्नी असतो. निसर्गातील निरनिराळ्या गोष्टी जसा सूर्यप्रकाशाचा त्याच्या उष्णतेचा विविध प्रकारे उपयोग करून घेतात आणि निसर्गातील सोमशक्ती आणि वायूशक्ती यातील संतूलन राखतात.  त्याचप्रमाणे शरीर उष्म्याचे किंवा जाठराग्निचे काम आहे. यासहच शरीरामध्ये जिवात्मा, मन, अहंकार, पंचज्ञानेंद्रिये आणि कर्मेन्द्रिय यांची जोड, उष्णतेच्या सहाय्याने व्याधी निवारण करण्यासाठी उपयोगी पडत असते. अर्धे अंग लूळे पडल्यानंतर ओव्याच्या धूरीचा शेक द्यावा.  मज्जारज्जूला मार लागून हात पाय लूळे पडल्यास जळवा आणि नस्य यासह बांबू-वेखंड व हळद यांचा शेक द्यावा.  सर्वांगाला कंप सूटत असल्यास नवरात्रीत वापरायच्या पाच धान्यांचा दुधातून गरम गरम शेक करावा.  कोणत्याही अवयवामध्ये जखडलेपणाची भावना असल्यास सेंदेलोण व उडीदाच्या खिचडीचा शेक करावा. हातपाय […]
- [जिव्हा परीक्षा – तुमची जीभ तुम्हाला काही सांगतेय का?](https://harshalnemade.com/jivha-jibh-pariksha-tongue-examination/): जिव्हा फक्त रसनेंद्रीय नसुन ते एक रोग परिक्षणाचे उत्तम साधन आहे. म्हटलेच आहे कि जीभ हा पोटाचा आरसा आहे. आयुर्वेद शास्त्र रोगाचे निदान करण्यावर भर देतो. आयुर्वेदातील प्रमुख उपचार तत्त्व हे निदानपरिवर्जन आणि संप्राप्ती भंग आहे. आयुर्वेदात रोगी परीक्षणाच्या विविध पद्धतींचे वर्णन केले आहे, अष्टविध परीक्षेच्या अंतर्गत जिव्हा परिक्षा (जीभ परीक्षा) एक आहे. याचा उल्लेख आचार्य योगरत्नकर यांनी केला आहे. आयुर्वेदासह युनानी आणि सिद्ध, पारंपारिक कोरियन प्रणाली तसेच ग्रीक चिकित्सकांसारख्या इतर प्रणालींनीही जिव्हा तपासणीचे वर्णन केले. जीभ परीक्षेत आकार, रंग, ओलावा, हालचाल आणि जिभेवर आवरण/कोटिंग यांचे परीक्षण केले जाते. जिव्हा परिक्षणामध्ये आपली प्रकृती, दोषांचे असंतुलन, पचन अग्नि आणि कोष्ठ (अन्नवह संस्था) यांची माहिती […]
- [हिमोफिलिया: एक दुर्मिळ अनुवांशिक आजार](https://harshalnemade.com/haemophilia-ayurvedic-upachar-treatment/): हिमोफिलिया हा एक दुर्मिळ अनुवांशिक आजार आहे जो तुमच्या शरीराच्या रक्त गोठण्याच्या क्षमतेत अडथळा आणतो. हा वारसागत आजार साधारणपणे १०,००० लोकांमध्ये १ व्यक्तीला प्रभावित करतो आणि रक्तस्त्राव थांबवण्याच्या शरीराच्या क्षमतेला गंभीरपणे बाधा आणतो. जागतिक हिमोफिलिया दिनानिमित्त तुम्हाला माहित असायलाच हव्यात अशा काही महत्त्वाच्या गोष्टी हिमोफिलिया म्हणजे काय? हिमोफिलिया हा एक वारसागत आजार आहे ज्यामुळे इजा किंवा शस्त्रक्रियेनंतर बराच वेळ रक्तस्त्राव होतो आणि सांध्यांमध्ये इजा नसतानाही वेदनादायक सूज येते. हिमोफिलिया हा रक्ताचा एक दुर्मिळ आजार आहे जो इजेदरम्यान रक्त गोठण्यास प्रतिबंध करतो. यामध्ये फॅक्टर VIII नावाचे रक्त गोठण्यास मदत करणारे प्रथिन कमी असते. हे गोठण फॅक्टर प्लेटलेट्ससोबत मिळून रक्त गोठण्यास मदत करते, […]
- [सातु (यव,सत्तु) चे फायदे आणि उपयोग: आरोग्यदायी पौष्टिकता](https://harshalnemade.com/satu-yav-sattu/): प्राचीन काळापासून सातुचा उपयोग केला जात आहे. तृणधान्यांपैकी सर्वाधिक प्रसारित झालेले व जगातील जवळजवळ सर्व देशांत पिकविले जाणारे सातूचे पीक फार पूर्वीपासून ज्ञात आहे. सातू हे धान्य एक दिव्य औषध आहे. सातु स्वाद आणि आकाराच्या दृष्टीने गव्हापेक्षा अगदी वेगळा आहे, परंतु हे गव्हाच्या जातींतील धान्य आहे. गुणधर्मात सातु गव्हापेक्षा हलके धान्य आहे. सातु भारतात सर्वत्र होतो. गुजरात व राजस्थानमध्ये सातुचे पीक अधिक प्रमाणात होते. सातुचे रोप गव्हाच्या रोपासारखेच व तेवढ्याच उंचीचे असते. त्याची पाने मऊ, लांब ब अणकुचीदार असतात. सातुचे पीक पावसाळ्यात व हिवाळ्यात असे दोनदा घेतले जाते. सातुच्या मुख्यत: तीन जाती असतात : अणकुचीदार, बोथट आणि साधारणत: हिरव्या रंगाचा ब […]
- [अग्निमांद्य आणि भूक न लागण्यावर उपाय: आयुर्वेदिक उपचार](https://harshalnemade.com/agnimandya-bhuk-n-lagane/): मंदाग्निचा अर्थ पचनशक्‍तीत विकार उत्पन्न होणे हा आहे, खाल्लेल्या अन्नाचे पचन ज्या कारणांनी होते त्यात बिघाड होऊन अन्नाचे पचन चांगले होत नाही. ह्याचेच नांव मंदाग्नि आहे. अन्नाने शरीराची वाढ होते आणि दैनंदिन काम करण्यामुळे शरीरातील ज्या द्रव्याचा क्षय होतो ती द्रव्यें शरीरास न मिळाली तर शरीराचा क्षय होणे निश्‍चितच आहे. प्रत्येक दिवशी खालेल्या जेवणामुळे शरीरातील या द्रव्यांच्या क्षयाची भरपाई होते. परंतु मंदाग्निमुळे अन्नाचे पचन नीट न झाल्यामुळे शरीरास ही द्रव्ये योग्य प्रमाणात मिळत नाहीत व त्यामुळे शरीर हळूहळू क्षीण होऊ लागते. केवळ भोजन करण्यानेच शरीर क्षीण होते असा ह्याचा अर्थ नाही परंतु चार पाच वेळ चांगले, स्वादिष्ट व बलकारक भोजन करूनही […]
- [दम्याने दमू नका, तर दम भरा: दमा आयुर्वेदिक उपाय](https://harshalnemade.com/dama-asthma-shwas-lagane/): सामान्यतः दम लागल्यावर सर्वात प्रथम आठवते ते नेबुल्याझेशन म्हणजेच औषधीवाफ किंवा इंजेक्शन ज्यामुळे संकुचित श्वासवाहिन्यांचे प्रसारण होते व त्यातील अडकलेला कफ मोकळा होतो. या औषधांनी त्वरित्‌ पण तात्पुरते बरे वाटते, परंतु याने दमा कायमस्वरूपी बरा होत नसतो. श्वासवाहिन्यातील संकोच / अवरोध घालवणेसाठी पुन: पुन: इनहेलर स्प्रे, इंजेक्शन, वाफ घेणे, स्टेरॉईड्स्‌ हे वारंवार घ्यावे लागतात. हे असं सारखं सारखं करून नंतर नंतर या औषधांचे साईड इफेट्स जाणवतात, मग दमा जुनाट झाल्यावर दम लागल्यावर पूर्वीपेक्षा औषधांचा डोस वाढवावा लागतो, होणाऱ्या त्रासाची तीव्रता वाढते या बाबी सुरु राहतात. तरीपण आपण दम्यासाठी कायमस्वरूपी उपाययोजना न करता वर्षानुवर्ष तात्पुरता दम कमी करणारी इनहेलर स्प्रे, इंजेक्शन, स्टेरॉईड्स्‌, […]
- [स्वरभंग आणि आवाज बसण्यावर उपाय: आयुर्वेदिक उपचार](https://harshalnemade.com/swarbhang-aawaj-basane/): सर्दी, पडसे, खोकला, जुनाट खोकला, अति आंबट थंड पदार्थ खाणे घशातील जंतुसंसर्ग (थ्रोट इन्फेक्शन), स्वरयंत्राला सुज, घशातील फोड, घशाचा दाह किंवा घशात खवखवणे, घशाला मार लागणे, फार जोरात बोलण्याची सवय इत्यादी कारणांनी घशातून आवाज निघण्यास अडथळा होतो व त्यामुळे बोलण्याची शक्‍ती कमी होते. एखादे वेळी तर रोग्याचा आवाजे इतका बारीक होतो की, रोग्याने बराच जोर लावून बोलल्यानंतर देखील ऐकणाऱ्याला मुळीच समजत नाही. बऱ्याच मनुष्याच्या आवाज जन्मताच इतका लहान असतो की, तो कोणत्याही औषधाने चांगला होत नाही. काही कारणामुळे आवाज नाहीसा किंवा खराब झाला असल्यास औषधोपचाराने फायदा होऊ शकतो. उपाय योजना
- [पोटाच्या पचनाच्या आजारांवर आयुर्वेदिक उपचार: प्रभावी उपाय](https://harshalnemade.com/potache-pachanache-aajar-ayurvedic-upachar/): आजच्या धावपळीच्या, इंस्टट, बैठ्या जीवनशैलीने दिलेल्या अनेक वरदान-शापाच्या यादीत सध्या सगळ्यांना सतावणाऱ्या आजारांमध्ये पोटाचे आजार अग्रणी आहे.  पोटाचे पचनाचे आजार व उपचार आहारशैलीत झालेला बदल, व्यायामाचा अभाव, शारीरिक मेहनती ऐवजी यंत्रांचा वाढता वापर, वाहनाचा अतिरेक, वाढलेले वजन, बैठी जीवनशैली ही कारणे दिसतात. रूग्ण दवाखान्यात येतो, सोबत रिपोर्टची थप्पी असणारी फाईल असते, सर्व रिपोर्ट नॉर्मल असतात, पण तरीही रूग्णाची तक्रार असते की, डॉक्टर फ्रेश वाटत नाही, झोपावेसे वाटते, कितीही झोपले तरी झोप पूर्ण होत नाही आणि विशेष म्हणजे हा जडपणा कोणत्याही टेस्टमध्ये येत नाही. चुकीचे खाणे, जेव्हा खायचे तेव्हा न खाता चुकीच्या वेळी खाणे रात्रीचे जागरण करणे, कँटीनचे जेवण, हॉटेलींग, रात्रीचे जागरण, […]
- [पंचकर्माचे मनुष्य जीवनातील महत्व](https://harshalnemade.com/panchakarma-mahatva-fayade/): मनुष्याच्या काही उपजत इच्छा असतात. भरपूर धन मिळावे, मनोकामना पूर्ण व्हाव्यात, मोक्ष मिळावा इ. या सर्व इच्छांची पूर्तता होण्यासाठी शरीर संपदा आणि सबल मन असणे गरजेचे आहे. कारण शरीर आजारी असताना या इच्छांची पूर्तता होवू शकत नाही. आणि झाल्यास त्याचा सुखानुभव घेता येत नाही. नेमकी हीच गोष्ट आयुर्वेदिय क्रषिमुनींनी ओळखून मनुष्य जीवन उत्तम पद्धतीने जगून चारही पुरुषार्थ मिळवण्याच्या उद्देशाने आयुर्वेदिय पंचकर्माची योजना केलेली दिसते. तरुण वय, आजार अल्प प्रमाणात असणे, पथ्य पाळण्याची तयारी असणे इ. गोष्टी असताना फक्त औषध देवून आजार बरा करता येऊ शकतो, जसे डबक्यात साचलेले पाणी ऊन व वाऱ्याने आटून जावू शकते कारण त्याची व्याप्ती कमी असते, परंतु […]
- [जंत कृमींवर प्रभावी उपाय: आयुर्वेदिक उपचार](https://harshalnemade.com/jant-krumi-upay-worms-treatment/): शरीरात अनेक प्रकारच्या कृमिंची उत्पत्ति होत असते. यापैकी काही कृमि सहज म्हणजेच जन्मापासूनच शरीरात असतात. हे कृमि अविकारी असतात. म्हणजेच या कृमिमुळे शरीरात कोणतीही रोगची लक्षणे उत्पन्न होत नाहीत. उलट शरीर स्वास्थ्यासाठी त्यांची शरीरातील उपस्थिती आवश्यक अशीच असते. या अशा कृमिंचे वर्णन चरकाचार्यानी केलेले आहे. त्यांचे मते कृमि २ प्रकारचे असतात. १. सहज, २. वैकारिक. सहज कृमिंचे वर्णन वर केलेले आहेच. दुसऱ्या प्रकारच्या कृमिंमुळे शरीरात व्याधी निर्माण होत असतात व म्हणूनच त्यांना वैकारिक कृमि असे म्हटले जाते. बाह्य आणि अभ्यंतर या भेदाने कृमि २ प्रकारचे आहेत. बहिगंल (स्वेदादिक) कफ, रक्‍त आणि विष्टा यांमध्ये उत्पन्न होणारे असे ४ प्रकारचे आणि त्यांची नावे […]
- [गुळवेल (गिलोय) – फायदे, उपयोग व आयुर्वेदिक उपाय](https://harshalnemade.com/gulvel-kashi-vapartat-giloy-fhayade/): अमृततुल्य गुळवेलाचे अनंत लाभ असल्याकारणाने त्याला अमृता असे संबोधले आहे. गुळवेलाच्या नित्य उपयोगाने आपण निरोगी राहून अनेक रोगांपासून सुरक्षित राहू शकतो. गुळवेलींचे खोड ओळखण्याची प्रमुख ओळख म्हणजे ताणा आडवा कापला असता आतला भाग चक्राकार असतो. गुळवेलीचा तुकडा कुठेपण ठेवला तरी त्याला नवीन अंकुर फुटून गुळवेल वाढते, तसेच तोडून आणलेला गुळवेलीचा तुकडा घरात कित्तेक दिवस न सुकता तसाच टिकून राहतो. गुळवेल सर्व रोगांवर वापरता येते. परंतु फक्त गुळवेलाचा एकेरी वापर फारसा होत नाही. वेगवेगळ्या औषधांसह गुळवेलचे सत्व, स्वरस, काढा, फांट इत्यादींचा उपयोग कमी अधिक प्रमाणानुसार वापरता येतो. गुळवेलीचे गुण सगळ्यांनाच माहित आहेत आण ही गुळवेल कोणकोणत्या प्रकारे सेवन करता येते याची माहिती […]
- [आयुर्वेदिक दिनचर्या: निरोगी जीवनासाठी प्रभावी मार्गदर्शक](https://harshalnemade.com/ayurvedic-dinacharya/): आजकाल भारतात वैयक्तिक, सामाजिक आणि राष्ट्रीय स्तरावर चांगल्या आरोग्यासाठी तीव्र प्रयत्न केले जात आहेत. परंतु हे प्रयत्न केवळ आजारी व्यक्तींना दिलासा देण्यासाठी आहेत. यामागील रोगांचे मूळ कारण नष्ट करण्याचे उद्दिष्ट त्यांच्याकडे नाही. इतर आरोग्य शास्त्रांच्या तुलनेत आयुर्वेद केवळ रोगांचा प्रारंभ टाळण्यासाठी उपाय सुचवत नाही, तर रोग झाल्यास त्यांच्यावर उपचार करून संपूर्ण मानवजातीवर मोठे उपकार केले आहेत. दिनचर्या म्हणजे काय? दोन सूर्योदयांमधील कालावधी हा एक दिवस म्हणून ओळखला जातो. आपले दैनंदिन जीवन नियमित आणि विशिष्ट नियमांनुसार चालते, जे आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे, याला शास्त्रीय भाषेत दिनचर्या म्हणतात. प्रातरुथान / पहाटे उठणे निरोगी व्यक्तीने आपले आयुष्य टिकवण्यासाठी ब्रह्ममुहूर्तावर, म्हणजे पहाटे, सूर्योदयाच्या सुमारे 45 मिनिटे […]

## Pages

- [ऑनलाइन आयुर्वेदिक सल्लामसलत (Online Consultation)](https://harshalnemade.com/online-consultation-vedacare-ayurved-pune/): Vedacare Ayurved मध्ये भारतातील तसेच परदेशातील रुग्णांसाठी ऑनलाइन सल्लामसलतीची सुविधा उपलब्ध आहे. व्हिडिओ कॉल किंवा चॅटद्वारे वैयक्तिक आयुर्वेदिक मार्गदर्शन, आहार-विहार सल्ला आणि आवश्यक असल्यास औषधांची शिफारस केली जाते. सल्लामसलतीचा कालावधी सल्लामसलतीपूर्वी ऑनलाइन सल्लामसलतीपूर्वी कृपया केस पेपर पूर्णपणे भरावा. तसेच उपलब्ध असल्यास तपासणी अहवाल (Reports), पूर्वीची औषधे, एक्स-रे, स्कॅन किंवा संबंधित कागदपत्रे WhatsApp वर पाठवावीत. यामुळे आजाराचे योग्य मूल्यमापन करून वैयक्तिक उपचार योजना तयार करणे सोपे होते. सल्लामसलतीचे शुल्क उपलब्ध वेळ सोमवार ते शनिवार दुपारी १२:०० ते सायंकाळी ६:०० (IST) सल्लामसलतीची पद्धत सल्लामसलत खालील माध्यमांद्वारे उपलब्ध आहे : पेमेंट प्राप्त झाल्यानंतर सल्लामसलतीची वेळ किंवा कॉलची माहिती पाठविण्यात येईल. परदेशातील रुग्णांसाठी भारताबाहेरील रुग्णांसाठी […]
- [न्यु सांगवी, पुणे | तुमच्या केसांसाठी आणि त्वचेसाठी खास आयुर्वेदिक उपाय](https://harshalnemade.com/ayurvedic-skin-hair-new-sangvi-pune/): केस गळतायत? त्वचा बिघडलीय? न्यु सांगवी जवळ डॉ. हर्षल नेमाडे यांचा विश्वासार्ह सल्ला! डॉ. हर्षल नेमाडे यांच्या ‘आयुर्वेद क्लिनिक’ मध्ये तुमचं स्वागत आहे! न्यु सांगवी, जुनी सांगवी, पिंपळे निलख किंवा पिंपळे सौदागर—तुम्ही कुठेही असा, तुमच्या त्वचेच्या आणि केसांच्या अडचणींवर आम्ही नैसर्गिक आणि टिकाऊ (Long-lasting) उपाय देतो. आयुर्वेद फक्त बाहेरून लेप लावत नाही, तर तुमच्या शरीरातील पित्त, वात आणि कफ (दोष) यांचा समतोल साधतो. यामुळे तुमच्या त्वचेला आतून खरी चमक येते आणि केस नैसर्गिकरीत्या मजबूत होतात. आजच्या धावपळीच्या जीवनात आलेल्या सौंदर्य समस्यांवर आमचं विशेष लक्ष आहे. 💁‍♀️ सांगवी परिसरातील महिला-पुरुषांसाठी ‘सौंदर्य आणि आरोग्य’ उपाय न्यु सांगवीतील लोकांना भेडसावणाऱ्या या मुख्य समस्यांवर आम्ही […]
- [पुणे, बाणेर जवळचे आयुर्वेदिक चिकित्सालय (क्लिनिक) | डॉ. हर्षल नेमाडे](https://harshalnemade.com/ayurvedic-panchakarma-baner-pune/): बाणेर परिसरातील जीवनशैली विकारांसाठी (Lifestyle Disorders) विश्वसनीय आयुर्वेदिक उपाय बाणेर आणि आसपासच्या परिसरातील (बालेवाडी, सूस) नागरिकांसाठी डॉ. हर्षल नेमाडे यांचे आयुर्वेदिक चिकित्सालय हे विश्वास आणि नैसर्गिक आरोग्याचे केंद्र आहे. आमचे क्लिनिक बाणेर रस्त्यापासून (Baner Road) जवळ, औंध येथे आहे. येथे आम्ही प्रत्येक रुग्णाला केवळ तात्पुरता आराम नव्हे, तर त्यांच्या आरोग्याच्या समस्येच्या मुळावर उपचार करणारी खासगी उपचार योजना (Personalized Treatment Plan) देतो. आम्हाला बाणेर येथील वेगवान शहरी जीवनाची (Urban Lifestyle) आणि त्यातून निर्माण होणाऱ्या तणाव, पाठदुखी आणि पचनाच्या तक्रारी यांसारख्या समस्यांची पूर्ण जाणीव आहे. म्हणूनच, पारंपरिक आयुर्वेदिक तत्त्वे आणि आधुनिक वैद्यकीय ज्ञानाच्या आधारावर आम्ही तुम्हाला दीर्घकाळ टिकणारे (Long-lasting) आणि प्रभावी आरोग्य मिळवून […]
- [Contact](https://harshalnemade.com/contact/): वेदाकेअर आयुर्वेद पुणे डॉ. हर्षल नेमाडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली जुनाट आजारांवर अनुभवी आयुर्वेदिक उपचार, पंचकर्म चिकित्सा आणि संपूर्ण आरोग्य सल्ला उपलब्ध. 📞 आत्ताच कॉल करा 💬 WhatsApp वर संपर्क करा संपर्क माहिती क्लिनिक पत्ता VEDACARE AYURVED & PANCHAKARMA CLINIC, पुणे अनुभवी आयुर्वेदिक उपचार, पंचकर्म चिकित्सा आणि जुनाट आजारांवर विशेष उपचार सुविधा. फोन नंबर 📞 9175069155 अपॉइंटमेंट बुकिंग, ऑनलाइन सल्ला आणि उपचाराविषयी माहिती मिळवण्यासाठी संपर्क करा. क्लिनिक वेळ सोमवार ते शनिवार सकाळी : 10:30 ते 1:30 सायंकाळी : 6:00 ते 8:30 आमच्याकडे उपलब्ध उपचार पचन विकार अ‍ॅसिडिटी, IBS, अल्सरेटिव्ह कोलायटिस, बद्धकोष्ठता, गॅस. सांधेदुखी संधिवात, सर्व्हायकल, पाठदुखी, गुडघेदुखी. त्वचारोग सोरायसिस, एक्झिमा, पिंपल्स, त्वचेचे विकार. […]
- [Blog](https://harshalnemade.com/blog/)
- [Home](https://harshalnemade.com/): आयुर्वेदिक डॉक्टर व पंचकर्म तज्ञ | डॉ. हर्षल नेमाडे | Vedacare Ayurved आजार नाही, तर आरोग्य हीच प्राथमिकता डॉ. हर्षल नेमाडे (BAMS, MD (AM), MUHS) हे १८+ वर्षांचा क्लिनिकल अनुभव असलेले प्रमाणित आयुर्वेद चिकित्सक आहेत. पुण्यातील Vedacare Ayurved येथे ते त्वचारोग, संधिवात, ऍलर्जी, पचनविकार, स्पॉन्डिलायटिस, सांधेदुखी, थायरॉईड, केस गळणे, वारंवार सर्दी, पित्त, सायटिका व इतर दीर्घकालीन आजारांवर वैयक्तिक आयुर्वेदिक उपचार व पंचकर्म चिकित्सा देतात. ✔ १८+ वर्षांचा अनुभवी आयुर्वेद डॉक्टर✔ पंचकर्म तज्ञ✔ दीर्घकालीन आजारांवर वैयक्तिक उपचार✔ आयुर्वेदिक निदान✔ पुण्यातील विश्वासार्ह आयुर्वेद क्लिनिक✔ संपर्क : 9175069155 आजच अपॉइंटमेंट बुक करण्यासाठी संपर्क करा : ९०२८१९११५५ Vedacare Ayurved मध्ये कोणते उपचार केले जातात? Vedacare […]

## Optional

- [Agent (MCP protocol)](websites-agents.hostinger.com/harshalnemade.com/mcp)

[comment]: # (Generated by Hostinger Tools Plugin)